In Den Haag gaat het vaak over de zogenoemde ‘aanzuigende werking’ van het Nederlandse asielbeleid. Vooral ter rechterzijde van het politieke spectrum bestaat de angst dat ons land te soepel is. ‘Nederland moet minder aantrekkelijk worden als eindbestemming voor mensen van buiten onze regio’, schrijft de VVD bijvoorbeeld in haar concept-verkiezingsprogramma. Organisaties als VluchtelingenWerk Nederland wijzen er juist op dat het idee van de aanzuigende werking een hardnekkige mythe is. In vergelijking met buurlanden Duitsland en België komen er juist minder asielzoekers naar Nederland. Ons land is een middenmoter in Europa.
In opdracht van het WODC, het kennisinstituut van het ministerie van Justitie en Veiligheid, deed het Verwey-Jonker Instituut onderzoek naar de redenen waarom asielzoekers voor Nederland ‘kiezen’. Daarvoor spraken de onderzoekers met een expertpanel en raadpleegden ze de recente wetenschappelijke literatuur.
Over de auteur
Loes Reijmer is verslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over migratie, asiel en polarisatie
De onderzoekers rekenen af met het beeld dat asielzoekers, zodra zij besluiten te vertrekken uit hun land van herkomst, bewust een land selecteren om zich definitief te vestigen. ‘De vraag waar iemand naartoe kan, is belangrijker dan de vraag waar iemand naartoe wil’, schrijven ze. Toeval bepaalt veelal waar asielzoekers terechtkomen. De route of bestemming die smokkelaars voor ogen hebben, bijvoorbeeld. Of als ze in een doorreisland staande worden gehouden door de politie en zodoende daar een asielaanvraag moeten doen. Ze bekijken het proces stap voor stap, er is weinig oog voor de lange termijn.
Veiligheid is van grote invloed op de keuzes die asielzoekers maken. Mensen die al opgevangen worden in de regio, kunnen vanwege discriminatie, racisme of het gebrek aan toekomstperspectief besluiten om verder door te reizen naar Europa.
Als het is gelukt om de EU binnen te komen, gaan andere factoren meespelen: of in een land al familie, vrienden of bekenden wonen. Dat is voor asielzoekers de belangrijkste reden om naar Nederland te komen. Het asielbeleid, zoals de opvangvoorzieningen en asielprocedures, is minder van invloed.
Het Verwey-Jonker Instituut vindt ‘geen bewijs dat goede asielvoorzieningen en gunstige regels meer asielzoekers trekken’, aldus de kop van het persbericht over het onderzoek. De verschillen in beleid tussen Europese landen zijn bovendien klein. Alle landen hebben zich gecommitteerd aan internationale verdragen, daardoor is de ruimte voor nationaal beleid beperkt. Asielzoekers kunnen niet volledig op de hoogte zijn van die nuanceverschillen. Als ze al kennis hebben over het asielbeleid, dan is dat vooral op het gebied van slagingskansen en gezinshereniging, ook al is die informatie soms incorrect of verouderd.
Daarmee volgt meteen een kanttekening bij de kop van het persbericht: die is een tikkeltje te stellig. Want uit sommige onderzoeken blijkt wél dat strengere regels omtrent gezinshereniging kunnen leiden tot een afname van het aantal asielverzoeken in het betreffende land en een toename in de buurlanden.
Deze factoren zijn van secundair belang, benadrukken de onderzoekers. Ze spelen pas in de laatste fase van het migratieproces. De vraag is bovendien of veel strengere gezinsherenigingsregels standhouden voor de rechter. De experts die zijn geraadpleegd wijzen daarnaast op de ‘zeer grote menselijke kosten’ van dergelijke maatregelen. Als gezinsleden verspreid over landen moeten leven, is dat slecht voor hun mentale gezondheid. Ook zullen ze minder snel inburgeren en participeren. Dat heeft weer negatieve gevolgen voor de ontvangende samenleving.
Andere factoren die Nederland aantrekkelijk maken voor asielzoekers zijn algemeen van aard: de goede economische omstandigheden en het welvaartsniveau. Maar daar had ook Rutte IV vermoedelijk weinig aan willen doen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden