Het is misschien wel de spannendste presentatie van een verkiezingsprogramma van alle partijen die zich dit keer in de strijd om de gunst van de kiezer mengen: dinsdag publiceerden GroenLinks en PvdA de ideeën waarmee ze onder leiding van Frans Timmermans de campagne ingaan. Gedwongen door de vroegtijdige val van het kabinet is de fusiebeweging in een stroomversnelling geraakt. In groten getale stemden beide achterbannen voor een gezamenlijke lijst én een gezamenlijk programma.
In dat programma, onder de naam Samen voor een hoopvolle toekomst, is te lezen hoe vanzelfsprekend de samenwerking is: de partijen willen allebei terug naar een overheid die burgers niet langer wantrouwt, maar vertrouwt. ‘Een hoopvol Nederland begint bij een overheid die werkt vanuit het besef dat zij er voor de burgers is en niet andersom.’ Dat is in de ogen van GroenLinks-PvdA ook een grotere overheid. ‘Als we willen dat de overheid weer de regie pakt, dan moet ze de kennis en kunde in huis hebben om dat te kunnen doen.’
Over de auteur
Avinash Bhikhie is politiek verslaggever voor de Volkskrant. Hij schrijft sinds 2014 over de nationale politiek.
De partijen willen naar een samenleving waar de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Waar werken lonender wordt en vermogen en winsten eerlijker worden belast. ‘Een decennialange focus op geld, rendement en bezit heeft geleid tot de uitbuiting van mens en planeet. Een kleine groep welgestelden heeft daar goed van geprofiteerd, maar ten koste van het welzijn van de rest. Vooral bij jongeren zien we juist een optelsom van problemen. Hun leven staat feitelijk in de wachtstand: ze vinden geen betaalbare woning, kunnen niet rondkomen van hun werk en maken zich terecht de meeste zorgen over de klimaat- en biodiversiteitscrisis. Hun vooruitgang staat nu én in de toekomst op het spel.’
Genoeg aandacht is er ook voor de groene achterban, al koppelt de Nieuw Linkse beweging klimaatpolitiek nadrukkelijk aan sociaaleconomische ongelijkheid. ‘De ecologische crises en onze bestaanszekerheid zijn onlosmakelijk verbonden met elkaar.’ De omschakeling, die de partijen omschrijven als de duurzaamheidstransitie, gaat gepaard met razendsnelle veranderingen waarvan groepen in de samenleving zich ‘terecht afvragen’ wat dit voor hen betekent.
‘Werk verandert, banen verdwijnen’, schrijven de partijen. Daarom moet eerste de basis op orde worden gebracht: zekerheid over werk, een huis, veiligheid en onderwijs. GroenLinks-PvdA wil daarom de zwakste buurten met voorrang verduurzamen. ‘Het wringt dat Teslarijders subsidie krijgen, terwijl anderen het moeten doen met radiatorfolie of een tochtstrip.’ Lage en middeninkomens kunnen rekenen op een isolatieoffensief: verduurzaming die een lagere energierekening oplevert voor mensen die dat het hardste nodig hebben.
Het zijn thema's waarover de partijen het altijd al eens waren. Net als over andere stokpaardjes: stop fossiele subsidies en steun de groene industrie, investeer in onderwijs en openbaar vervoer, woningen zijn een basisvoorziening en geen beleggingsobject.
Meer in het oog springend is het gezamenlijk standpunt op asiel en immigratie. Waar de meer bestuurlijk ingestelde PvdA de afgelopen jaren pragmatischer is omgegaan met het thema asiel, bleken de idealen van GroenLinks op dit onderwerp regeringsdeelname juist in de weg te zitten: de PvdA stond aan de wieg van de eerste Europese migratiedeal, destijds gesloten met Turkije. Toen in 2017 GroenLinks aan de formatietafel zat, bleken dergelijke migratiedeals voor Klaver niet te dragen. De Europese Commissie, inclusief vicevoorzitter Frans Timmermans, sloot er onlangs echter nog eentje met Tunesië.
Het nu gevonden compromis ligt in de term ‘grip op migratie’. Het betekent dat migratiedeals niet meer bij voorbaat principieel worden verworpen maar ‘onder voorwaarden’ bespreekbaar zijn. ‘Zulke afspraken maken we alleen als vluchtelingen in deze landen veilig zijn, hun mensenrechten worden gerespecteerd en zij een bestaan kunnen opbouwen.’ De Tunesiëdeal, die inmiddels wordt achtervolgd door berichten dat migranten door de autoriteiten de woestijn in worden gestuurd, zien de partijen om die reden als een deal die van tafel moet.
Tegelijk wordt in het verkiezingsprogramma ook stilgestaan bij de zorgen die migratie bij kiezers oproept. ‘Over druk op schaarse publieke voorzieningen, zoals woningen, onderwijs en huisartsenzorg.’ Het asielstelsel gaat daarom op de schop: de overheid moet meer grip op migratie krijgen. Dit betekent dat er meer legale en veilige routes komen en dat Nederland zich openstelt voor meer door de VN geselecteerde vluchtelingen. Dat moet de zogenoemde irreguliere en ongecontroleerde migratie ontmoedigen. Overlastgevers en uitgeprocedeerde asielzoekers worden harder aangepakt.
In diezelfde adem wordt benadrukt dat arbeidsmigratie met afstand de grootste migratiestroom omvat, zoals de Adviesraad Migratie onlangs nog becijferde – groter dan asielmigratie. Daarom richten PvdA en GroenLinks zich vooral daarop, met stevige voorstellen. ‘We zien geen plek meer voor ondernemingen die alleen maar winstgevend kunnen zijn door buitenlandse werknemers uit te buiten’, staat in het programma. ‘Hele sectoren draaien op de komst van arbeidsmigranten. Gek genoeg zijn dat vooral veel exportsectoren: de vleessector, glastuinbouw, distributie- en transportsector.’
Tegelijk draait de samenleving op voor de lasten, zoals bijvoorbeeld overlast in de zwakste wijken. GroenLinks-PvdA wil dat werkgevers, van zowel arbeidsmigranten als expats, de kosten niet langer op de samenleving afschuiven: zij moeten de taallessen regelen en investeren in woningbouw.
Ander opvallend punt is de uitkoop van boeren. GroenLinks en PvdA houden vast aan de halvering van de stikstofuitstoot in 2030 en schromen niet boeren desnoods te onteigenen. ‘Als niet genoeg boeren op vrijwillige basis meedoen, zijn we ook bereid om boeren verplicht uit te kopen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden