Dat blijkt uit het grootste onderzoek naar invasieve exoten dat tot nu toe heeft plaatsgevonden. In Nederland zijn de halsbandparkiet, de rode Amerikaanse rivierkreeft en de waterhyacint bekende voorbeelden. Die dieren en planten zijn door menselijk handelen op plekken terechtgekomen waar ze doorgaans geen natuurlijke vijanden hebben. Daardoor kunnen ze zich ongebreideld voortplanten, ziekten verspreiden en andere planten of dieren verjagen.
Gedurende vierenhalf jaar deden 86 wetenschappers namens de Verenigde Naties onderzoek naar de invasieve exoten. Hun rapport verscheen maandag. ‘Dat het aantal invasieve exoten zo exponentieel toeneemt en dat het zo uitgebreid in kaart is gebracht, is echt nieuws’, zegt Coenraad Krijger. Hij is directeur van de Nederlandse tak van IUCN, een organisatie voor natuurbehoud. Per jaar komen er tweehonderd exoten bij, schatten de onderzoekers. Ze denken dat er in 2050 een toename van 36 procent zal zijn ten opzichte van 2005.
Zeker sinds 1970 neemt het aantal invasieve soorten snel toe. ‘De toename van globalisering en wereldhandel houdt gelijke tred met de introductie van allerlei nieuwe soorten in nieuwe gebieden’, zegt Krijger. ‘Dieren en planten komen mee op schepen, of mensen importeren ze en dan verspreiden ze zich. En als er steeds exoten bijkomen, neemt de kans dat ze schadelijk voor de natuur zijn ook toe.’
Volgens het rapport zijn er door menselijk toedoen al 37 duizend soorten exoten. Ongeveer eentiende daarvan is invasief en richt schade aan de omgeving aan. Op die lijst staan onder meer de muskusrat, de wasbeer of de halsbandparkiet. De onderzoekers stellen dat bij tot wel 60 procent van het uitsterven van plant- en diersoorten invasieve exoten een rol spelen. ‘De Amerikaanse rivierkreeft knipt in Nederlandse slootjes waterplantjes door’, zegt Krijger. ‘Dat verandert het hele ecosysteem.’
De economische schade door invasieve exoten verviervoudigt sinds 1970 elke tien jaar en was in 2019 zo’n 392 miljard euro per jaar. Denk aan de Japanse duizendknoop, die hele wegen kan openbreken door beton weg te duwen. Eind vorig jaar ondertekenden bijna tweehonderd landen het Montrealprotocol, waarin is afgesproken dat 30 procent van aarde in 2030 beschermd gebied moet zijn. ‘We zijn altijd uitgegaan van het vermogen van ecosystemen om belangrijke taken te vervullen, maar dat vermogen neemt af’, zegt Krijger.
Volgens de onderzoekers bedreigt dat onder meer de water- en voedselzekerheid. ‘Moerassen kunnen bij wateroverlast water opslaan en vasthouden’, legt Krijger uit. ‘Het uitsterven van een dier- of plantsoort lijkt op zichzelf misschien geen probleem, maar ecosystemen functioneren het beste met zo veel mogelijk biodiversiteit.’
De onderzoekers noemen vier factoren die nóg bedreigender zijn voor het uitsterven van de biodiversiteit. Dat zijn, in volgorde van belang; een gebrek aan geschikt leefgebied voor soorten; niet-duurzame oogst zoals overbevissing; klimaatverandering; giftige stoffen in de lucht. Toch heeft het volgens Krijger niet veel zin die vijf uit elkaar te trekken. ‘Als het leefgebied van een plant- of diersoort kleiner wordt, door verstedelijking of intensieve landbouw, en er is ook nog een invasieve concurrent, dan versterken de factoren elkaar. Dan is één plus één drie.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden