Maatschappelijke organisaties becijferden dat Nederland tussen 2020 en 2022 de uitstoot van broeikasgassen met gemiddeld 37,5 miljard euro per jaar heeft gestimuleerd door subsidies. Dit zijn niet alleen subsidies waarbij de overheid geld uitkeert, maar vooral belastingkortingen.
De 37,5 miljard bestaat voornamelijk uit deze belastingkortingen, bijvoorbeeld omdat grote bedrijven veel minder belasting betalen dan consumenten, zo berekenden de drie organisaties Milieudefensie, SOMO en Oil Change International. Deze fossiele belastingkortingen maken het winnen of gebruik van fossiele brandstoffen financieel aantrekkelijker. Dit kunnen zowel primaire grondstoffen zijn, zoals olie en aardgas, als verwerkte producten zoals diesel en kerosine.
Nederland kent zeker 31 fiscale regelingen rondom fossiele brandstoffen, zo zeggen de actiegroepen. Dit zijn bijvoorbeeld accijnsvrijstellingen voor kerosine in de luchtvaart en diesel in de scheepvaart, gratis emissierechten voor bedrijven die veel CO2 uitstoten, en lagere energiebelastingen voor grootverbruikers van fossiele energie.
Het belastingvoordeel op energieverbruik door bedrijven is veruit de belangrijkste kostenpost en beslaat ruim eenderde van de gemiste staatsinkomsten. Waar werknemers met hogere salarissen steeds meer belasting moeten betalen over hun inkomen, betalen grootverbruikers over hun energie juist steeds minder belasting. In 2020 namen grootverbruikers bijna driekwart van al het Nederlandse gasverbruik voor hun rekening, terwijl zij slechts 11 procent van de energiebelasting betaalden.
Ook de scheep- en luchtvaart profiteren. Niet alleen dankzij accijnsvrijstellingen op brandstof, maar ook door lagere tarieven voor stookolie en btw-vrijstelling op vliegtickets. De onderzoekers verrekenden het belastingvoordeel voor de luchtvaart met de opbrengsten van de in 2021 ingevoerde vliegbelasting die geldt voor alle passagiers die vertrekken vanaf een Nederlandse luchthaven. Deze belasting leverde slechts een klein percentage op van de 2,5 miljard euro die de staat misliep door de fossiele belastingkortingen.
Op een jaarlijkse begroting van de overheid van 395 miljard euro is 37,5 miljard een flinke post, omgerekend 2.097 euro per inwoner. Ter vergelijking: het ministerie van Onderwijs geeft jaarlijks 48,5 miljard euro uit. Om de omvang te illustreren, berekenden de actiegroepen de kosten van een aantal kabinetsplannen per inwoner van Nederland. Dan blijkt dat het kabinet met alle fossiele regelingen het Groningse herstelfonds had kunnen bekostigen en dan nog geld over zou hebben gehad om het klimaatbeleid, de jeugdzorg, kinderopvang én de studiefinanciering te betalen.
Op dit moment heeft Nederland met de haven van Rotterdam en luchthaven Schiphol een belangrijke positie binnen de internationale handel. Daarnaast zijn Nederlandse industriële bedrijven als Shell en Tata Steel grootverbruikers van fossiele brandstoffen. Het gevaar bestaat dat de internationale concurrentiepositie van Nederland een klap krijgt als de overheid deze belastingen zou gaan heffen.
Daarnaast zijn een aantal regelingen, zoals de vrijstelling op het gebruik van kerosine, op Europees niveau vastgelegd. Lidstaten kunnen alleen belastinghervormingen doorvoeren als zij unaniem instemmen.
De maatschappelijke organisaties pleiten ervoor om alle regelingen stapsgewijs af te bouwen. Het demissionaire kabinet is van plan om op Prinsjesdag een eigen berekening te presenteren om de kosten van fossiele regelingen in kaart te brengen. Met de verkiezingen in aantocht zijn eventuele extra maatregelen afhankelijk van de samenstelling van een nieuw kabinet.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden