De organisaties dringen er bij het kabinet op aan nog dit jaar met een voorstel te komen om deze subsidies tussen nu en 2030 geheel af te bouwen. Dat zou de uitstoot van CO2 flink beperken en ook geld opleveren om te investeren in het eerlijker verdelen van de kosten van het klimaatbeleid.
Demissionair minister Rob Jetten van Klimaat en Energie (D66) zegt dat het kabinet op Prinsjesdag meer duidelijkheid kan geven. ‘We komen dan met impactanalyses van de afbouw van die regelingen.’ Ook zal het kabinet dan een lang verwacht eigen overzicht publiceren van ‘regelingen die leiden tot financiële voordelen voor fossiel energiegebruik’.
Over de auteur
Tjerk Gualthérie van Weezel schrijft voor de Volkskrant over energie en de impact van de energietransitie op het dagelijks leven.
Het begrip ‘fossiele subsidies’ is sinds 2021 het middelpunt van acties van de klimaatbeweging. Het gaat in de meeste gevallen niet om directe subsidies op het verstoken van fossiele brandstoffen, maar om fiscale voordelen. Een bekend voorbeeld is de vrijstelling van accijns op kerosine. Dat komt neer op een subsidie van zo’n 2,5 miljard euro per jaar voor de luchtvaartsector.
De Wereldhandelsorganisatie heeft een internationale standaard ontwikkeld voor het berekenen van fossiele subsidies. Het kabinet kwam op basis van die methode tot 4,5 miljard euro over 2019. Maar het stelde daarbij direct dat dit bedrag incompleet was. Het zou voor een aantal posten niet goed mogelijk zijn om de subsidie vast te stellen.
Economisch onderzoeker Alman Metten (oud-Europarlementariër voor de PvdA) nam daar geen genoegen mee. Hij vulde in 2021 de lege posten in die berekening alsnog in. Dat leverde een bedrag op van 17,2 miljard euro. Dit is ook het bedrag dat veelvuldig is gebruikt tijdens demonstraties van Extinction Rebellion.
Metten ontving veel reacties en kritiek. Na nauwkeurige bestudering kwam hij afgelopen zomer met een vervolgpublicatie. De conclusie: in werkelijkheid is het bedrag nog een stuk hoger, rond de 30 miljard euro per jaar. Dat is ruim twee keer zoveel als het budget voor Defensie.
Het bedrag dat Somo (Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen), Oil Change en Milieudefensie hebben berekend ligt daar dus nog eens zo’n 7 miljard euro boven. ‘De verklaring is dat het een veel uitgebreidere studie is’, zegt Metten, die reviewer was bij de studie. Zo valt bijvoorbeeld bij de scheepvaart de subsidie 5 miljard euro hoger uit.
De grote vraag is nu op welk bedrag het kabinet op Prinsjesdag zal uitkomen. In de vorige Miljoenennota werden de posten voor fossiele subsidies al wel stilzwijgend bijgesteld in de richting van Mettens eerste publicatie. De afgelopen maanden hebben ambtenaren op het ministerie van Financiën en onderzoekers van het Planbureau voor de Leefomgeving uitgebreid onderzoek gedaan om tot een uitputtend overzicht te komen.
Naast het bedrag dat die zoektocht heeft opgeleverd, is vooral spannend wat de regering zal zeggen over de verwachte impact van het afbouwen van die subsidies. Jetten heeft al wel meermaals gezegd dat hij er zo snel mogelijk vanaf wil. Maar ook dat het kabinet vreest het bedrijfsleven te grote schade toe te brengen. Wanneer de grote industrie evenveel energiebelasting zou gaan betalen als burgers, zou dat de prijs van bijvoorbeeld Nederlands staal en kunstmest flink doen stijgen. Met als potentieel gevolg dat de Nederlandse industrie niet meer kan concurreren met buitenlandse fabrieken die minder voor hun energie kunnen betalen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden