‘Een model voor Noord-Afrika’, zo prees premier Giorgia Meloni half juli het kersverse akkoord in Tunesië. Samen met bondgenoot Mark Rutte en commissievoorzitter Ursula von der Leyen was de Italiaanse premier naar Tunis afgereisd om te praten met president Kais Saied. In hun bagage zat een zak geld. In ruil daarvoor verwacht de EU dat Tunesië harder zijn best doet om te voorkomen dat vluchtelingen en migranten de overtocht wagen naar Europa.
Anderhalve maand later lijkt de missie mislukt. In augustus kwamen meer dan 25 duizend mensen over zee naar Italië, van wie veruit het grootste deel uit Tunesië naar het mini-eilandje Lampedusa overstak. Daarmee is augustus de drukste maand sinds oktober 2016, toen er tijdens de Syrische vluchtelingencrisis ruim 27 duizend mensen naar Italië kwamen.
Ook op jaarbasis zijn de aantallen uitzonderlijk. In de eerste acht maanden van dit jaar kwamen ruim 114 duizend mensen per boot naar Italië, het hoogste aantal sinds 2016. In vergelijking met dezelfde periode vorig jaar (58 duizend) is dit bijna een verdubbeling.
Over de auteur
Rosa van Gool is correspondent Italië, Griekenland en de Balkan voor de Volkskrant. Zij woont in Rome.
Op Lampedusa zijn de aantallen dus uitzonderlijk. De gang van zaken is zowel bij eilandbewoners en de autoriteiten meer dan bekend. Bij kalm weer komen vaak tientallen boten per dag aan. Daarna zit het tijdelijke opvangkamp (de ‘hotspot’) enkele dagen overvol, totdat de gearriveerden per boot of vliegtuig worden overgebracht naar Sicilië en het Italiaanse vasteland.
Op dat vasteland luiden intussen steeds meer burgemeesters de noodklok over de drukte in de asielzoekerscentra, in Zuid- én Noord-Italië. ‘Dit is geen kwestie van links of rechts’, stelde de centrumlinkse burgemeester van Turijn deze week in dagblad Corriere della sera, ‘maar van een organisatieketen die op andere aantallen is ingesteld.’
Het migratiedossier is een gevoelig punt voor premier Giorgia Meloni, die vorige zomer tijdens de verkiezingscampagne nog hoog van de toren blies over ‘blokkades op zee’. Eenmaal aan de macht bleek de realiteit complexer. Niet alleen heeft Meloni inmiddels begrepen dat het tegenhouden van irreguliere migratie bijna onmogelijk is, maar tegelijkertijd verruimde ze ook de quota voor legale arbeidsmigratie flink.
Begin juli, vlak voor de Tunesiëdeal, werd bekend dat Italië bijna twee keer zoveel werkvisa gaat verstrekken als het eerder van plan was: 452 duizend in plaats van 240 duizend. De visa worden verdeeld over een aantal geselecteerde landen – meestal andere dan waar bootmigranten vandaan komen – om het personeelstekort aan te pakken dat als een schaduw over het vergrijzende schiereiland hangt. Meloni’s beslissing tot verdubbeling kwam waarschijnlijk niet zozeer voort uit enthousiasme over arbeidsmigratie, maar was vooral een gevolg van druk vanuit de werkgeverslobby.
Ook het in juli gesloten ‘memorandum’ met Tunesië belooft de EU meer mogelijkheden voor legale migratie naar Europa, al is het nog hoogst onduidelijk hoe die maatregelen er concreet zouden moeten uitzien. Zolang het aantal aankomsten hoog blijft, is het sowieso onwaarschijnlijk dat Italië (of een ander EU-land) de Tunesiërs op visagebied tegemoet zal komen.
In eigen land voelt zowel Meloni als minister van Binnenlandse Zaken Matteo Piantedosi de druk intussen toenemen. Woensdag belde Meloni met de Tunesische president Kais Saied over ‘de noodzaak tot meer inspanningen in de strijd tegen illegale migratie’, zo maakte het premierskantoor bekend. Ook kondigde Piantedosi half augustus aan dat er een ‘snel repatriëringscentrum’ komt op Sicilië. Het centrum in Pozzallo zou vanaf vrijdag operationeel moeten zijn, al heeft het veel weg van een maatregel voor de bühne.
Het terugsturen van afgewezen asielzoekers blijft namelijk ook na de komst van het nieuwe centrum even ingewikkeld, vooral naar landen die daar niet aan meewerken. Volgens dagblad La Stampa stuurde Italië dit jaar tot nu toe zo’n 2.500 afgewezen asielzoekers terug, een kwart meer dan de 2.000 mensen in dezelfde periode vorig jaar. Het is niet waarschijnlijk dat een snel repatriëringscentrum die aantallen op korte termijn significant kan verhogen, zoals Meloni’s regering graag zou zien. De regering bereidt wel een decreet voor op basis waarvan Italië ‘sociaal gevaarlijke vreemdelingen’ makkelijker kan uitzetten, maar dat voorstel betreft een kleine groep.
Het resultaat van het groots aangekondigde bezoek aan Tunesië is tot nu toe dus mager. Naast het tegenhouden van aankomsten is ook het stoppen van verdrinkingsdoden op zee, een ander doel van het akkoord, vooralsnog niet bereikt: bij een schipbreuk in de buurt van Lampedusa stierven begin augustus 41 mensen, onder wie drie kinderen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden