Serhi Sirjatsjenko sliep in zijn vrachtwagen vol met tarwe toen hij gewekt werd door wat hij omschrijft als ‘het geluid van een vliegende brommer’. De 51-jarige trucker bracht zijn kettinghangertje van Jezus Christus aan het kruis naar zijn lippen, kuste het en hield zijn adem in. Een ogenblik later explodeerde er een Shahed-136 kamikazedrone in het zicht van zijn wagen, boven op een silo met graan.
In totaal stortten er die nacht, eind augustus, vier Russische drones neer in Izmajil, een stoffig havenstadje aan de Donau in het uiterste zuidwesten van Oekraïne. Vijf andere drones werden met kabaal uit de lucht geschoten door de Oekraïense luchtverdediging. ‘Ik lag te beven van angst in mijn cabine’, zegt Sirjatsjenko de ochtend na de aanval. Om hem heen vegen havenarbeiders tarwekorrels bij elkaar die door de ontploffing over de kade zijn geregend.
De Russische oorlog tegen Oekraïne heeft de grens van Navo-lidstaat Roemenië bereikt. Sinds eind juli bombardeert Rusland Izmajil en Reni, de enige twee havens waar Oekraïne nog maïs, tarwe en zonnebloemolie exporteert. Schepen durven geen graan meer op te halen uit de grote zeehavens bij Odesa sinds Rusland zich terugtrok uit de graandeal, waarin het beloofde om graanschepen op de Zwarte Zee met rust te laten. De Donau, deels Roemeens territoriaal water, lijkt veiliger.
Tom Vennink schrijft voor de Volkskrant over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Hij reist geregeld naar de oorlog in Oekraïne. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Maar Rusland probeert nu ook de Donau-havens te vernietigen om te voorkomen dat er ook maar één Oekraïense graankorrel de wereldmarkt bereikt. Na ruim een maand van drone-aanvallen vertoont Izmajil dezelfde tekenen als frontsteden honderden kilometers oostwaarts. Pakhuizen zijn verpulverd, een gebouw van een scheepstransportbedrijf is een paar verdiepingen kwijt en de haventerminal lijkt zonder zijn buitenmuren op een zwartgeblakerd poppenhuis.
De hoop van het stadje, Oekraïense graanboeren en landen met voedseltekorten is gevestigd op pogingen van de Verenigde Naties en de Turkse president Erdogan om de Russische president Poetin weer te binden aan de graandeal. Maandag reist Erdogan naar Sotsji voor een ontmoeting met Poetin, hoogstwaarschijnlijk over graan. Het is onduidelijk met welke beloften hij Poetin gaat paaien – Rusland heeft gezegd het Oekraïense graan pas met rust te laten zodra sancties tegen de Russische economie worden afgebouwd.
Ondertussen proberen Oekraïners zo veel mogelijk graankorrels de Donau op te krijgen. Buiten Izmajil staat een kilometerslange file van vrachtwagens met het belangrijkste exportproduct van Oekraïne. Chauffeurs moeten vaak dagenlang wachten om hun vracht te lossen.
‘Deze haven is niet gebouwd op grote hoeveelheden’, zegt Anatoli, een trucker die alleen zijn voornaam geeft. Hij stond drie dagen in de rij. ‘In Odesa reed je de haven binnen en was je zo weer weg. Hier schiet het niet op.’
Een ander nadeel van de route zijn de smalle waterwegen. Voor de Donau-delta ligt een hele vloot vrachtschepen te wachten om via het Roemeense Sulinakanaal naar Izmajil en Reni te varen. Afgelopen weekend lagen er meer dan zeventig schepen af te tellen tot hun beurt, blijkt uit gegevens van Marine Traffic, een website die het internationale vrachtverkeer over water laat zien. Veel van de schepen brengen het graan uit de Oekraïense Donau-havens naar de Roemeense haven Constanta, waar het wordt overgeladen op grotere schepen die ermee de oceanen op gaan.
De lange wachttijden dragen bij aan aanzienlijk hogere transportkosten voor het graan – vier keer hoger dan de kosten via Odesa. Ook de beperkte havencapaciteit is nadelig voor Oekraïense boeren: door overschotten is de graanprijs in Oekraïne sterk gedaald, terwijl die wereldwijd juist is gestegen.
De prijs in Oekraïne is nu zo laag dat boeren hun zomeroogst opslaan in plaats van exporteren. ‘Als ik nu verkoop, draai ik verlies’, zegt Mykola Ratoesjenko, een boer in de provincie Odesa met tweeduizend ton tarwekorrels in zijn graanschuur. Net als andere Oekraïense boeren krijgt hij omgerekend nog maar 150 euro voor een ton tarwe – bijna de helft minder dan voor de Russische invasie van vorig jaar. Dan maar bewaren, besloot Ratoesjenko, een achterkleinkind van Oekraïense boeren wier akkers werden afgepakt door het bolsjewistische bewind in Moskou.
Hij hoopt op hervatting van de graandeal, ook al vindt hij het vreselijk dat zijn land dan een overeenkomst moet aangaan met Rusland, de bezetter. ‘Eerst dacht ik: laat Poetin en Erdogan de klere krijgen, we gaan ons graan wel verkopen via de Donau-havens. Maar Odesa is Odesa, we kunnen nu niet zonder.’
Oekraïne zoekt tegelijkertijd naar andere routes voor het graan. Bijvoorbeeld over land, zoals naar de Poolse haven Gdańsk, een route die langer en nu wel vijf keer duurder is dan via de havens van Odesa. Een goedkopere optie die op tafel ligt, is om de weg- en spoorverbindingen naar de Roemeense Donau-havens te verbeteren, zodat die op grote schaal Oekraïens graan kunnen gaan verschepen.
‘Dit is oorlog: zij dwarsbomen onze plannen, wij die van hen’, zegt Ratoesjenko, de graanboer. ‘De partij met het langste uithoudingsvermogen zal winnen.’ Over zijn eigen uithoudingsvermogen maakt hij zich geen zorgen. ‘Ik vergeet al mijn zorgen als ik aan de soldaten in de loopgraven denk. Zij houden me op de been.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden