Nog maar twee jaar geleden stonden ze bij D66 te dansen op de tafel na de verkiezingsuitslag. Ditmaal zijn de kaarten heel anders geschud. Getuige de meeste recente kiezersonderzoeken moet de partij vrezen de hele ‘Sigrid-Kaagbonus’ van 2021 weer te verliezen. En mogelijk meer. Bij het CDA zijn de cijfers nog dramatischer. Die partij dreigt te degraderen tot een splinterfractie in de Tweede Kamer.
Met nog tweeënhalve maand te gaan, trapten Jetten en Bontenbal dit weekeinde hun campagnes af. Beiden profileerden zich in hun eerste grote toespraken als exponenten van een ‘nieuwe generatie politici’ die het vertrouwen van kiezers in de politiek gaat terugwinnen.
Jetten houdt zijn kiezers voor dat je vooral bij D66 moet zijn om een doorbraak in het klimaatbeleid te forceren. Kernenergie opwekken is daarbij geen taboe meer. Hij haalde ook hard uit naar voormalig coalitiegenoot VVD. Volgens hem speelt VVD-leider Yesilgöz ‘met vuur’ door de deur op een kier te zetten voor een samenwerking met Geert Wilders’ PVV. ‘De politieke generatie die nu opstaat moet juist afscheid nemen van de haat van het tijdperk Wilders. Zelfs een ezel stoot zich niet tweemaal aan dezelfde steen’.
CDA’er Bontenbal zei vrijdagavond in een zaal vol CDA-jongeren dat de partij wil inzetten op ‘meer bestaanszekerheid’. Alleen ligt de focus bij de christen-democraten niet op de middenklasse van D66, maar op gezinnen. Het CDA wil vooral de kinderarmoede terugdringen, onder meer door het verhogen van de kinderbijslag en het kindgebonden budget.
De grote uitdaging voor beide partijleiders wordt vooral het trekken van de aandacht van de kiezers, nu de concurrentie in het midden groter is dan ooit tevoren. Pieter Omtzigt weet de camera's voortdurend op zich gericht nu hij voor veel kiezers geldt als dé belofte van nieuwe politieke gewoonten, BBB trok vrijdag opnieuw de spotlights met het naar voren schuiven van Mona Keijzer als premierskandidaat.
Ook de nieuwe VVD-leider Dilan Yesilgöz blijkt voor veel kiezers interessant. Zelfs een deel van het linkse electoraat vindt de gedachte aantrekkelijk dat een vrouw met een migratie-achtergrond premier kan worden. Frans Timmermans van de nieuwe combinatie van PvdA/GroenLinks is in korte tijd vooral voor D66 uitgegroeid tot een geduchte concurrent.
Voor D66 en CDA is het moeilijk om daar tussen te komen. Jetten is – ondanks zijn poging om zichzelf neer te zetten als een nieuwe generatie politicus – een prominente minister in het demissionaire kabinet waartegen Omtzigt en Caroline van der Plas zich zo afzetten. Bontenbal is vooral erg onbekend. Hoewel ze bij het CDA graag benadrukken dat Jan Peter Balkenende bij de verkiezingen van 2002 net zo onbekend was, zal het een voornaam punt van zorg zijn voor het CDA-campagneteam.
Wat niet helpt is dat de inhoudelijke verschillen met sommige concurrenten klein zijn, soms bijna onzichtbaar. Bontenbal gaf zondag in een podcast toe dat het gedachtengoed van ex-CDA'er Omtzigt soms wel erg lijkt op het christen-democratische verhaal. ‘Ik zou altijd zeggen: kies dan voor het origineel’, zei Bontenbal. Jetten kampt op zijn beurt met kiezers die ook bij de nieuwe combinatie PvdA/GroenLinks terechtkunnen voor een progressief klimaatbeleid.
Hoewel er nog een hoop kan veranderen met een campagne van ruim 11 weken voor de boeg, is duidelijk dat zowel D66 als CDA ditmaal van heel ver moet komen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden