Het is meestal een hamerstuk: de plaatsing van struikelstenen voor huizen waar ooit slachtoffers van het naziregime woonden. Want wie kan daar nu tegen zijn? Toch draaide de nagedachtenis aan de Joodse vrijmetselaars Mathilde en Samuel Barends in Aerdenhout uit op een pijnlijke discussie tussen de aanvrager en de huidige bewoners.
Toen de gemeente de bewoners vroeg of ze bezwaar hadden tegen de messing steentjes, was het antwoord ja. Ze hebben zelf Joodse familieleden en vonden de stenen te confronterend. Meerdere pogingen om een compromis te bereiken, draaiden op niets uit. De gemeente besloot de stenen niet te plaatsen, en daarmee leek de kous af.
Tot er in lokale media commotie over ontstond. De bewoners hadden naast emotionele bezwaren nog andere redenen om de stenen niet te willen, zei initiatiefnemer Eddy van Maarsen tegen het Haarlems Dagblad. ‘De gedenktekens zouden de waarde van haar huis kunnen verminderen en bij wandelaars de suggestie kunnen oproepen dat de huidige bewoners niet eerlijk aan de woning waren gekomen’, zou de bewoonster een keer tegen hem hebben gezegd.
Die bewering is ‘een leugen’ en ‘idioot argument’, zegt de vrouw donderdag tegen de Volkskrant. Ze betreurt alle commotie die er is ontstaan, omdat die afbreuk doet aan de nagedachtenis van het echtpaar, vindt ze. ‘Het is nooit onze bedoeling geweest ze niet te eren. We vinden het vervelend dat nu dat beeld is ontstaan.’ Daarom heeft ze de gemeente laten weten dat de herinneringsplaatjes alsnog in de stoep voor hun huis mogen komen.
Tegelijkertijd verandert dat besluit niets aan haar oorspronkelijke bezwaren, zegt de bewoonster, die aan moederszijde meerdere Joodse familieleden heeft. De struikelstenen zijn geen ‘algemeen herdenkingsteken’, vindt ze, maar een ‘heel persoonlijk iets’ door de namen die erop staan. ‘Ik denk dat je twee soorten mensen hebt’, zegt ze. ‘De een kan er tegen om iedere dag geconfronteerd te worden met zo’n onbeschrijfelijk zwaar leed, de ander niet. Ik zit in die laatste categorie. Voor mij is het zwaar om daar iedere dag langs te lopen. Daarom zei ik ‘nee’ toen de gemeente ons naar onze mening vroeg.’
Het geeft te denken: kun je struikelstenen voor je huis nog afwijzen? Van Maarsen vindt van wel, mits je met ‘goede en eerlijke argumenten’ komt. Toen een Amsterdams koppel een paar jaar geleden geen gedenkteken voor hun huis wilde, omdat het hen herinnerde aan de dood van hun kind, had hij daar begrip voor. Maar in dit geval twijfelt hij aan de oprechtheid van de bezwaren.
Dat de monumentjes er nu toch lijken te komen, vindt de initiatiefnemer dubbel. Hij ziet het als kind van Holocaust-overlevers als zijn taak om zich ervoor te blijven inzetten. ‘Ik denk dat wij de opdracht en de plicht hebben om aan de buitenwereld duidelijk te maken dat dit is gebeurd. Dat dit onze gezamenlijke geschiedenis is.’ Tegelijkertijd vindt hij de manier waarop deze exemplaren er komen verdrietig, ook omdat de bewoners daardoor nu in een kwaad daglicht staan. ‘Al hebben ze het wel over zichzelf afgeroepen’, voegt hij meermaals toe.
De gemeente Bloemendaal, waar Aerdenhout onder valt, benadrukt dat het college nog moet beslissen of de struikelstenen er nu komen of niet. De bewoonster voelde zich niet door de publieke opinie gedwongen om op haar besluit terug te komen, zegt ze. ‘Maar onze emoties in dezen zijn niet meer zo relevant, denk ik.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden