Misschien zijn er peptalks geweest van tevoren, maar zeker is dat de gehele JA21-top zaterdag in het Amersfoortse congrescentrum De Eenhoorn met een zelfverzekerde glimlach rondloopt als het moment bijna daar is om het nieuwe verkiezingsprogramma en de kandidatenlijst te presenteren aan de leden. Er wordt uitbundig gelachen en vrolijk gegroet.
Het signaal aan alle bezoekers is duidelijk: hier staan partijprominenten die niet terneergeslagen zijn door het gekelderde zetelaantal in de peilingen. In de nieuwste peiling van I&O Research van augustus staat JA21 virtueel op drie zetels. Dat is precies dezelfde uitslag als die van de Tweede-Kamerverkiezingen in 2021, maar een halvering vergeleken met de peiling van een maand eerder. De onderzoekers zien dat JA21 vooral concurrentie ondervindt van Nieuw Sociaal Contract (NSC), de partij die Kamerlid Pieter Omtzigt onlangs oprichtte.
Partijleider Joost Eerdmans is ervan overtuigd dat de partij zal opkrabbelen en bij de stembusgang goed zal scoren. ‘We gaan voor zes Kamerzetels, dat is het uitgangspunt’, roept hij zijn leden vanaf een podium toe. Luid applaus. De nummer twee op de lijst, Annabel Nanninga, zegt niet hoeveel zetels ze wil behalen, maar is wel optimistisch. ‘The sky’s the limit!’, houdt zij de leden voor.
Toch is de vraag gerechtvaardigd hoe JA21 zich wil gaan onderscheiden bij kiezers nu steeds meer (centrum-)rechtse rivalen in dezelfde vijver aan het vissen zijn. Potentiële JA21-kiezers kunnen op 22 november niet alleen overstappen naar Omtzigts NSC, maar ook vrij eenvoudig uitwijken naar VVD, BBB, PVV of FVD.
Aan kritiek op Omtzigt waagt Eerdmans zich op dit moment in de campagne nog niet - behalve dan dat het ‘nog maar moet blijken hoe Omtzigt bijvoorbeeld denkt over het asielbeleid’ - maar met de andere partijen veegt de JA21-leider graag de vloer aan.
‘De VVD is meestal maar vier weken per periode rechts, namelijk precies de vier weken voorafgaand aan de verkiezingen. Daarna slaan ze weer linksaf’, zegt Eerdmans beslist. ‘Ik las in de krant dat de VVD onder leiding van Dilan Yesilgöz een ruk naar rechts zou maken, maar laat me niet lachen. Als het moet zal Dilan na de verkiezingen gewoon aankloppen bij Frans Timmermans om een coalitie te vormen.’
Dan gaat er volgens Eerdmans nog meer geld naar de linkse Green Deal en wordt er gewoon weer ingestemd met de dwangwet waarmee asielzoekers alsnog verplicht verdeeld worden over Nederland. ‘Een nachtmerrie voor de rechtse kiezer’, zegt Eerdmans. ‘Wij zijn steviger dan de VVD. Dat is onze niche.’
Wie een blik werpt op het op zaterdag gepresenteerde verkiezingsprogramma ziet dat daar geen woord van gelogen is. Zo is JA21 voor een tijdelijke asielstop, voor een kleinere overheid, voor kernenergie, voor het snijden in sommige miljarden euro’s slurpende klimaatmaatregelen, voor een sterkere krijgsmacht en voor een beter uitgerust veiligheidsapparaat in Nederland zelf.
Dit onversneden rechtse geluid hoopt JA21 voor het eerst in jaren in een nieuw kabinet terug te horen. ‘Het vorige kabinet van de VVD is links de sloot ingereden, wij helpen hen er nu graag aan de rechterkant uit’, zegt Eerdmans. JA21 gaat hoe dan ook geen links kabinet mogelijk maken, zegt zowel Eerdmans als Nanninga.
Over de nóg rechtsere rivalen - PVV en FVD - zegt JA21 zich geen zorgen te maken. ‘Er wordt wel geflirt aan de rechterkant met PVV en FVD, maar dat gaat in de praktijk natuurlijk niet gebeuren’, zegt Eerdmans. ‘Hun plannen zijn vaak onhaalbaar of onmogelijk. De enige partij die aan de rechterkant volwaardig kan meebesturen - en daar hebben wij de mensen voor - dat is JA21', aldus Eerdmans.
Toch zijn er nog een hoop hobbels op de weg voordat de overwinning kan worden uitgeroepen. JA21 kijkt terug op een onrustige zomer. Vrijdag mondde dat uit in het vertrek van de Kamerleden Nicky Pouw-Verweij en Derk Jan Eppink naar BBB. Kort na de val van het kabinet gaven zij al aan niet meer op de lijst van JA21 te willen. Zij waren onder meer ontevreden over de koers van de partij en vonden dat te veel macht geconcentreerd is bij enkele personen.
Volgens Eerdmans is een deel van de kritiek inmiddels achterhaald: veel van de voorstellen voor meer inspraak voor leden zullen binnenkort aangenomen worden tijdens een Algemene Ledenvergadering van JA21. Toch erkent hij dat hun vertrek aan aderlating is. Zijn fractie is in één klap van drie zetels naar één zetel gegaan.
Pijnlijk is dat vorige week ook al zes andere prominente leden uit de partij stapten, onder wie Europarlementariërs Rob Roos en Rob Rooken. Zij hadden stevige kritiek op de ‘baantjescarroussel’ van de partijtop en de Tweede Kamerambitie van Nanninga. Volgens de vertrekkers gaan de baantjes binnen JA21 steeds naar hetzelfde selecte kleine groepje. De gehonoreerde wens van Nanninga om de nummer twee op de Tweede Kamerlijst te worden is daar in hun ogen het jongste voorbeeld van.
Nanninga ontkent niet dat de partij wat dit betreft in een turbulente periode zit. Maar ze denkt dat de onrust deels het gevolg is van de normale groeistuipen van een nieuwe partij. ‘Sommige mensen zijn misschien ontevreden over de positie die ze kregen aangeboden binnen de partij.’ Ze ziet het als haar plicht om ‘verantwoordelijkheid te nemen als het even moeilijk is’.
Bang dat JA21 de zoveelste rechtse splinterpartij is die ten onder gaat aan intern geruzie is Eerdmans net zo min. ‘Wij hebben geen ruzie, zeker niet met Niki of Derk Jan. Het is meer een ontwikkeling dat zij zich beter thuis voelen bij BBB. Ik neem hen niks kwalijk. Het hoort bij deze tijd. Dat mensen denken: bij welke partij voel ik mij het meeste thuis?’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden