‘Wij zijn ook oorlogsvluchtelingen, slachtoffers van de oorlog in Oekraïne’, zegt Karim Samaa (23) in de opvanglocatie voor Oekraïeners in een voormalig ggz-gebouw in Alphen aan den Rijn. De vierdejaarsstudent tandheelkunde aan de universiteit in Dnipro, de vierde stad van Oekraïne, in het oostelijk deel van het land, sloeg vorig jaar net als miljoenen anderen op de vlucht voor het oorlogsgeweld.
Samaa heeft niet de Oekraïense, maar de Marokkaanse nationaliteit. Hij is een zogenoemde ‘derdelander’ die in mei 2022 in Nederland aankwam en hier met open armen werd ontvangen. ‘De mensen zijn aardig. Ik ben erg dankbaar voor de warme ontvangst en alle steun’, legt hij uit.
Over de auteur
Peter de Graaf is regioverslaggever van de Volkskrant in Zuid-Nederland en verslaat ontwikkelingen in Noord-Brabant, Limburg en Zeeland. Eerder was hij EU-correspondent in Brussel en economieverslaggever.
Maar hoewel de oorlog in Oekraïne onverminderd voortwoedt, vindt de Nederlandse overheid het na anderhalf jaar wel genoeg geweest met die warme ontvangst. Net als 2.900 andere derdelanders heeft Samaa een brief van de IND ontvangen waarin staat dat zijn ‘tijdelijke bescherming’ per maandag 4 september wordt stopgezet.
Zelfs drie uitspraken van de rechtbank Den Haag deze week, waarin wordt gesteld dat de overheid niet zelfstandig een Europese richtlijn kan beëindigen, veranderen daar niets aan. De IND gaat in hoger beroep, reageerde staatssecretaris Eric van der Burg, en ‘alle stappen richting 4 september gaan door’.
Dat betekent dat Samaa vanaf maandag ‘geen rechtmatig verblijf’ meer heeft in Nederland en het land binnen 28 dagen moet verlaten. Hij heeft geen recht meer op onderdak, eet- en leefgeld en andere ‘verstrekkingen’ krachtens de regeling opvang ontheemden Oekraïne. Hij mag ook niet meer werken in Nederland.
Samaa werkt bij de Aldi. Zondag is zijn laatste werkdag. Hij liep ook stage in een Alphense tandartsenpraktijk. ‘Ik krijg geen geld van de overheid, lever mijn economische bijdrage en veroorzaak geen overlast’, zegt hij. ‘Waarom maakt de Nederlandse overheid na anderhalf jaar opeens onderscheid tussen oorlogsvluchtelingen op basis van de kleur van hun paspoort?’
Samen met enkele andere studenten heeft hij een actiegroep en actiewebsite opgezet. ‘We komen niet alleen op voor studenten, maar voor alle derdelanders, ook voor hen die al sinds vele jaren werken in Oekraïne’, aldus Samaa.
Ze hebben in augustus drie keer een demonstratie gehouden in Den Haag, twee keer voor het ministerie van Justitie en Veiligheid en een keer voor het gebouw van de IND. Ook zijn ze een petitie gestart en hebben ze een open brief aan alle burgemeesters en kabinetsleden geschreven met de dringende oproep de tijdelijke bescherming voor ‘niet-Oekraïense’ vluchtelingen niet stop te zetten. ‘Het feit dat wij in Oekraïne woonden tijdens de Russische invasie maakt ons net zo goed slachtoffers van het conflict als de Oekraïense burgers’, schrijven ze.
Het kabinet meent dat derdelanders wel kunnen terugkeren naar hun moederland in Afrika of Azië. Een andere optie is formeel asiel aan te vragen. Maar veel derdelanders zijn al jaren weg uit het land van oorsprong. Ze hebben hun bestaan en sociale netwerk opgebouwd in Oekraïne. Samaa woonde en studeerde al sinds 2017 in het Oost-Europese land. Eerst leerde hij een jaar de taal, daarna begon hij aan tandheelkunde. Zijn leven is in Oekraïne. Hierna wil hij ook nog een master doen. ‘Ik ben al zo lang weg uit Marokko’, zegt hij. ‘Ik kan mijn studie daar niet vervolgen, ik heb daar geen toekomst.’
Sommige derdelanders wonen en werken al meer dan tien jaar in Oekraïne. Zoals Gabriel uit Tanzania, die na zijn studie een vaste baan kreeg in een ziekenhuis en al elf jaar in het Oost-Europese land verblijft. Moet hij dan maar het vliegtuig naar Afrika pakken? ‘Voor de overheid zijn wij slechts nummers’, zegt Samaa. ‘Maar achter die nummers zitten mensen die allemaal hun eigen leven hebben.’
Terwijl de deadline met rasse schreden dichterbij komt, hebben de derdelanders hun hoop vooral gevestigd op de rechter. De rechtbank Rotterdam vond eerder deze maand weliswaar dat het stopzetten van de opvang voor derdelanders rechtmatig was, maar de Haagse rechter oordeelde deze week diametraal anders. Het wachten is nu op het oordeel van de Raad van State, want in alle zaken is hoger beroep aangetekend.
De Marokkaanse student uit Oekraïne heeft geen idee wat er maandag gaat gebeuren. Wordt hij meteen uit zijn kamer gezet? Zo’n vaart zal het waarschijnlijk niet lopen. De gemeente vraagt hem wel om de opvang te verlaten, aldus een woordvoerder van Alphen aan den Rijn. ‘Wanneer iemand kan aantonen dat hij of zij actief bezig is met de voorbereiding van het vertrek, is (in overleg met ons) verblijf in de gemeentelijke opvang na 4 september mogelijk in afwachting van het daadwerkelijke vertrek. De uiterste vertrekdatum dient 2 oktober te zijn.’
Ook Amsterdam zal de situatie niet op de spits drijven, laat wethouder Rutger Groot Wassink weten. In de hoofdstad zitten tweehonderd tot driehonderd derdelanders in de opvang. ‘We hebben voor deze groep een taskforce gevormd’, aldus Groot Wassink. Maandag krijgen de derdelanders eerst een schrijven overhandigd dat de opvang eindigt. Ook probeert de taskforce met iedereen individuele afspraken te maken: ‘We willen de mensen bewegen naar een oplossing.’
Wat Karim Samaa uiteindelijk gaat doen? ‘Teruggaan naar Marokko is geen optie en ik wil hier ook niet illegaal verblijven’, formuleert hij voorzichtig. ‘De laatste mogelijkheid is toch om terug te gaan naar Oekraïne, hoe gevaarlijk en onveilig het daar ook is. Zo word ik eigenlijk als oorlogsvluchteling gedwongen om terug te keren naar oorlogsgebied.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden