‘De president wordt nog steeds vastgehouden. De junta heeft gezegd dat hij niet per se een staatsvijand is. De militairen hebben hem alleen ontdaan van zijn presidentschap en alle privileges die hij had. Hij verdiende naar verluidt zo’n 100 miljoen euro per jaar. Dat geld krijgt hij nu niet meer.
‘Veel mensen in Gabon waren wel klaar met de president. Ali Bongo was een echte autocratische leider, net als zijn vader Omar, de vorige president. De Bongo’s hebben bijna zestig jaar de touwtjes in handen gehad in Gabon. Veel geld dat het land verdiende, kwam niet bij de overheid of bij de burgers terecht, maar bij die familie. Ali Bongo kampt al langer met een zwakke gezondheid. Dat schijnt ook mee te hebben gespeeld in de overweging van de militaire junta om hem af te zetten.’
‘Normaal gesproken hoor je niet veel over Gabon, inderdaad. Qua grondstoffen is het een rijk land, maar als je naar de bevolking kijkt, is het arm. Gabon heeft veel olie in de grond zitten, maar ongeveer een op de drie Gabonezen leeft in armoede. De mensenrechten staan er al langere tijd onder druk. Toch was het een stabiel land, zonder veel onenigheid. Tot deze woensdag, dan.’
‘In eerste instantie dachten veel mensen waarschijnlijk: o jee, weer een staatsgreep. Maar het lijkt erop dat in Gabon andere sentimenten meespelen. Veel mensen beschouwden de verkiezingen van afgelopen zaterdag als frauduleus. De experts die ik heb gesproken, zeiden dat dit al de derde keer was dat Ali Bongo een verkiezing manipuleerde. Het was de druppel. Minuten nadat de kiescommissie had gezegd dat de president herkozen was, trok het leger de macht naar zich toe.’
‘In Niger, en eerder ook in Mali, Burkina Faso, en Guinee speelde bijvoorbeeld een sterk anti-Frans sentiment mee. In Niger was meer onenigheid tussen generaals en de president. Daar liepen na een paar dagen ook al mensen met Russische vlaggen over straat. In Gabon blijft dat tot nog toe uit. De Gabonezen zijn vooral blij dat iemand een keer de ballen heeft gehad om met de Bongo-familie af te rekenen.’
‘Gabon heeft niet zo veel met Rusland te maken. Een van de analisten die ik sprak, vertelde dat er maar tientallen Russen in het land zitten. In de Sahel en Centraal-Afrikaanse landen is dat anders: daar is Wagner meer actief geweest, waardoor ze misschien makkelijker een vinger in de pap krijgen. Niets wijst erop dat in Gabon ineens Wagner-huurlingen zullen opduiken.’
‘Met name Frankrijk heeft veel belangen in Gabon. Gabon is een voormalige Franse kolonie. De Fransen hebben er altijd voor gezorgd dat de Bongo-familie stevig in het zadel bleef zitten en verdienen er nog steeds veel geld. Zo wordt veel Gabonese olie opgepompt door het Franse bedrijf TotalEnergies. Vroeger werd Gabon ook wel het ‘Koeweit van Afrika’ genoemd.
‘Dat veel landen zeggen dat ze de staatsgreep niet steunen, lijkt trouwens ook een soort plichtpleging. Zowel Frankrijk, de Afrikaanse Unie, als Ecowas heeft de staatsgreep veroordeeld, maar ik heb nog niet gezien dat er sancties zijn opgelegd. In het Westen vinden we elke staatsgreep er een te veel. Europa en de Verenigde Staten zien het liefst democratische machtsoverdrachten.
‘Veel overheden en regeringsleiders wachten nog een beetje af hoe dit gaat uitpakken. Misschien zeggen de militairen wel dat hun enige doel was om de Bongo-familie af te zetten, om bijvoorbeeld over een half jaar nieuwe, eerlijke verkiezingen te organiseren. Maar Gabonese analisten wijzen op een gevaar dat op de loer ligt: er kan ook een militaire dictatuur komen. Daar zit niemand op te wachten.’
‘Bij de staatsgrepen in de Sahel kun je zeker spreken van een domino-effect. De junta in Niger hanteert eenzelfde soort draaiboek als bijvoorbeeld de militairen in Bukina Faso en Mali. Die legers werken inmiddels samen. Dat duidt erop dat de legers en generaals elkaar aansteken. Op een gegeven moment denken ze: wij kunnen ook wel een staatsgreep plegen.
‘Veel democratisch gekozen, West-Afrikaanse leiders zijn bang dat de onrust overslaat. Na de coup in Niger was de taal dreigender dan bij Bukina Faso of Mali. Ecowas wilde extra daadkrachtig optreden, omdat de leden vrezen dat hun eenzelfde lot wacht. Je kunt Niger zien als de zoveelste dominosteen in Afrika die omviel. De staatsgreep in Gabon lijkt eerder een geval op zich.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden