Hij wilde niet naar Ajax, omdat hij dan zijn vaste visdag moest opgeven. Zo’n man was hij dus. Jan Jongbloed, een Amsterdammer uit de Spaarndammerbuurt. Eigenwijs, eigenzinnig, vol humor. Doelman in de tijd dat voetbal snel professionaliseerde, in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw. Hij, keeper van DWS en later FC Amsterdam, vond ze maar arrogant bij Ajax, de grootste club van de stad. Hij moest bij een eventuele transfer vaker gaan trainen, maar dat wilde hij helemaal niet. Hij viste graag en dat moest vooral zo blijven. Jongbloed was een prof met het hart van een amateur, een liefhebber.
Jongbloed was de eerste ‘vliegende kiep’ van Nederland, een doelman die ook goed kon voetballen, ver voor zijn doel, als startpunt van de opbouw. Hij was aanvaller geweest bij VVA, vandaar, al had hij altijd de stille ambitie gekoesterd om doelman te zijn. Als jongen van 16 kwam hij min of meer toevallig in het doel terecht, waarna zijn talent aan de oppervlakte kwam. Doelman bleef hij totdat hij stopte, na 26 jaar betaald voetbal, als bijna 45-jarige. Na DWS, FC Amsterdam, Roda JC en Go Ahead; plus 24 interlands. 683 minuten zonder tegendoelpunt in Oranje, tussen 1975 en 1978.
Over de auteur
Willem Vissers is ruim 25 jaar voetbalverslaggever voor de Volkskrant. Hij versloeg acht WK’s. In 2022 is hij uitgeroepen tot sportjournalist van het jaar.
Kampioen werd hij met DWS in 1964, een jaar na de promotie naar de eredivisie. Hij speelde er onder anderen met Rinus Israel. Israel: ‘Jan kon goed meevoetballen. En hij was ook aardig, hoewel hij geen blad voor de mond nam. Als er iets was, gaf hij zijn onverbloemde mening. Hij was erg ad rem.’
Aparteling heet de biografie van journalist Yoeri van den Busken over Jan Jongbloed. Zo noemden ze hem thuis. Van den Busken: ‘Jan was met dat meevoetballen zijn tijd ver vooruit.’ Het Nederlands elftal had in 1974 zo’n doelman nodig, om gestalte te geven aan het aanvallende spel dat later totaalvoetbal heette, spel dat was gebaseerd op de ideeën en de klasse van Ajax en Feyenoord in die tijd, met Rinus Michels als bondscoach en Johan Cruijff als aanvoerder. Ze zagen in Jongbloed de ideale doelman, al was die al 33 jaar tijdens het WK. Bovendien waren andere talentvolle doelmannen niet beschikbaar of niet in vorm. En hij keepte het WK zonder handschoenen, omdat hij dan meer gevoel met de bal had.
Ook buiten het veld was Jongbloed apart. Hij leidde een bescheiden leven, ver weg van de schijnwerpers die steeds meer op het voetbal gericht stonden. Na zijn loopbaan was hij jarenlang assistent-trainer, waar hij indruk maakte bij onder meer Vitesse, om zijn kennis, inbreng en oog voor detail. Vanwege hartproblemen wilde hij geen hoofdtrainer zijn.
Jongbloed glom als het over de eenvoud van het leven ging. Een kopje koffie drinken bij AFC, op een vast tijdstip. Het noemen van een adres of een naam uit het verleden kon hem verleiden tot melancholie. Het ging dan zelden over voetbal.
Jongbloed speelde dus niet één, maar twee WK-finales. Ook tegen Argentinië in 1978, een wedstrijd die na verlenging werd verloren van het gastland. Hij kreeg soms kritiek dat met een andere doelman, met Jan van Beveren bijvoorbeeld, zeker één finale was gewonnen. Dergelijke opmerkingen deden hem pijn. Hadden ze dan zijn reddingen niet gezien, of het gevaar dat hij bezwoer door mee te voetballen en veel hachelijke situaties te voorkomen? Nee, in beide finales ging het elders op het veld al fout, door zwak ingrijpen van anderen. In Argentinië verloor hij gedurende het toernooi zijn plaats aan Piet Schrijvers, maar die raakte tegen de Italianen geblesseerd door een botsing met ploeggenoot Ernie Brandts. En dus keepte Jongbloed weer een finale, als 37-jarige.
In Trouw vertelde hij eens over de spanning die het vak met zich meebrengt. ‘Dat is zo moeilijk aan de mensen duidelijk te maken. Met welke ongezonde spanning je in het topvoetbal te maken kunt hebben. Aan de buitenkant lijkt het een prachtig, onbezorgd bestaan. In werkelijkheid is het een zwaar vak, want de druk is vaak enorm. Voordat er een bal was getrapt, had ik de wedstrijd al drie keer gespeeld en had ik mezelf al vier blunders zien maken.’ De spanning die hij voelde, was mede een gevolg van de professionalisering en de almaar groeiende belangen.
Jongbloed kende veel drama in zijn leven. Op 8 september 1985, tijdens Haarlem - Go Ahead, kreeg hij een hartaanval. Hij voelde hevige pijn op de borst en merkte dat zijn borreltje na de wedstrijd minder smaakte. Pas de volgende dag bleek dat hij een infarct had gehad. Hij stopte daarna meteen met voetballen. Het alles overtreffende leed was hem een jaar eerder overkomen, toen zijn zoon Eric overleed, nadat hij was getroffen door de bliksem tijdens een wedstrijd van zijn club DWS. Jongbloed zelf keepte op dat moment bij Sparta - Go Ahead. Zelfs zijn biograaf wist hem niet te bewegen om samen het graf van Eric te bezoeken. ‘Hij kon daar bijna niet over praten.’
Jongbloed was twee keer getrouwd. Zijn eerste vrouw Dien, met wie hij zoon Eric en dochter Nicole kreeg, was een flamboyante echtgenote, die zich thuis voelde in het kringetje van voetbalvrouwen, terwijl Jongbloed zich liever terugtrok. Dien was de liefde van zijn leven. Zelfs lang na zijn scheiding, toen zij aan de ziekte van Alzheimer leed, bleef hij voor haar zorgen en stopte hij haar ’s avonds in. Ook Jongbloed zelf had de laatste jaren Alzheimer.
3X JAN JONGBLOED
Tussen Jan Jongbloeds eerste en tweede interland zat twaalf jaar. In 1962 speelde hij in Kopenhagen mee tegen Denemarken en in mei 1974 was hij bij een oefenduel voor het WK, tegen Argentinië, de nieuwe doelman.
Jongbloed had jarenlang een sigaren- annex hengelsportzaak in Amsterdam. Vissen was zijn grote hobby, al had hij er de laatste jaren geen behoefte meer aan.
Jongbloed was meer dan tien jaar sidekick in het sportprogramma van Leo Driessen bij NH Radio op zaterdagmorgen. Hij viel op door zijn humor en rake opmerkingen die de opgeblazen status van het profvoetbal in perspectief plaatsten.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden