De demping van de inflatie heeft meerdere oorzaken maar lijkt nu toch vooral een reactie te zijn op de hoge prijzen van de afgelopen negen maanden. Aangezien ondernemers door de torenhoge energie- en grondstofprijzen gedwongen waren om hun prijzen flink te verhogen, werden klanten opeens geconfronteerd met veel hogere tarieven.
Hoewel een deel van de consumenten zijn koopkracht op peil wist te houden met forse loonstijgingen en ook het kabinet extra subsidie uitdeelde, waren er toch veel consumenten die de hoge prijzen niet allemaal konden betalen. Het gevolg: ze kochten dan maar minder producten. Vooral bij speciaalzaken, zoals de bakker en de groenteboer, was er haast sprake van een kopersstaking. Zij zagen hun omzet het afgelopen halfjaar kelderen. De totale consumptie in Nederland viel met 1,6 procent terug. Deze niet vaak vertoonde daling van de consumptie is een belangrijke verklaringen waarom de economie in Nederland in een recessie belandde.
Over de auteur
Xander van Uffelen is chef van de redactie datajournalistiek van de Volkskrant. Eerder was hij chef van de economieredactie en de redactie binnenland.
Daardoor ging een oude economische wet in werking. Als de prijzen te hard oplopen en de afzet daardoor terugloopt, gaan ondernemers hun prijzen maar weer iets verlagen om hun klanten terug te winnen. Heel voorzichtig is dit effect in de winkels inmiddels zichtbaar. Na maanden van flinke prijsverhogingen volgde in eerste instantie een stabilisatie van prijzen en sinds het begin van de zomer verlagen winkeliers van steeds meer producten de prijzen.
Nog altijd zijn voedsel, dranken en tabak flink duurder dan een jaar geleden – zo’n tien procent – maar de stijging is al veel lager dan begin van dit jaar. In maart lagen de prijzen van deze gezamenlijke categorie nog ruim 15 procent hoger.
Deze prijsverlaging is ook mogelijk door de flink gedaalde energieprijzen, legt hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) uit. ‘Ondernemers hebben met enige vertraging eerst de hoge gasprijzen doorberekend aan consumenten, maar nu de energieprijzen al negen maanden aan het dalen zijn, wordt deze kostenverlaging ook met vertraging doorberekend aan consumenten.’ De voedselinflatie bereikte zijn piek daarom in maart, zo zegt hij.
Nu voedsel minder hard in prijs stijgt, is een lagere inflatie het gevolg. Dat de totale inflatie zelfs al op 3 procent uitkomt, is te danken aan de al eerder ingezette daling van de energieprijzen. Na de inval van Rusland in Oekraïne en vervolgens de geopolitieke onrust over levering van gas en olie, waren de prijzen van energie torenhoog opgelopen. De energieprijzen joegen ook de inflatie op. Maar sinds de vrees voor gastekorten wegebde en er een zachte winter volgde, is in navolging van de dalende energieprijzen ook de inflatie in Nederland afgenomen.
Met een inflatie van 3 procent zijn zeker nog niet alle problemen voorbij. Het effect van dalende energieprijzen is inmiddels wel uitgewerkt, de prijzen in de winkel zijn nog altijd hoger en de verhoging van de lonen kan weer leiden tot kostenstijgingen voor ondernemers. Een prijs-loon-prijs-spiraal is dan het onvermijdelijke gevolg. Veel analisten houden er daarom rekening mee dat de Europese Centrale Bank voorlopig nog geen reden ziet om de sterk opgelopen rente weer te gaan verlagen. De centrale bankiers willen eerst maar eens zien of de inflatie daadwerkelijk in rustiger vaarwater blijft.
Vooral winkeliers moeten een lastige afweging maken. Moeten ze de prijzen verlagen om de klanten weer terug te winnen, of moeten ze de prijzen hoog houden om de gestegen lonen voor hun werknemers te kunnen betalen.
CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen houdt vooralsnog rekening met een verdere verlaging van de inflatie. Hij speculeerde donderdag zelfs op een negatieve inflatie, oftewel deflatie. ‘In oktober 2022 piekten de prijzen door de enorm hoge energiekosten’, zo legt hij uit. ‘In de huidige maand ligt het totale prijsniveau nog altijd lager dan in die maand.’ Als er weinig aan de prijzen gaat veranderen voorziet hij een inflatie rond de 0 procent. Of voedsel ook al goedkoper gaat worden is nog wel de vraag. De laatste keer dat voedsel goedkoper werd dateert uit de zomer van 2021, vlak voordat de inflatie de nu beëindigde achtbaan inging.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden