Midden in de historische oorlogsfilm Comandante, de openingsfilm van het 80ste filmfestival van Venetië, stijgt een homerisch gelach op onder het Italiaanse deel van het publiek. ‘Frieten’, antwoorden de enigszins verbouwereerde Vlaamse drenkelingen in de film, als de fascistische vijand informeert naar hun ‘nationale gerecht’. Het is 1940 en ze zijn net aan boord van een Italiaanse onderzeeër gehesen.
De kok van de onderzeeër, die er trots op is alle Italiaanse streekgerechten onder de knie te hebben, heeft geen idee. ‘Wij Napolitanen frituren alles. Maar dit? Nooit van gehoord.’ Nog meer vrolijk gelach in de zaal, en nu ook applaus. Even later genieten de mannen, die elkaar eerder nog beschoten, gezamenlijk van vers gebakken friet. Oorlog? Zo kan het ook.
Comandante, van de Italiaanse regisseur Edoardo De Angelis, volgt de wonderlijke oorlogscarrière van Salvatore Todare (gespeeld door de Italiaanse acteur Pierfrancesco Favino). Deze kapitein kende de nobele gewoonte om vijandelijke overlevenden aan boord te hijsen, nadat hij hun schepen naar de zeebodem had getorpedeerd, waarmee hij afweek van zijn orders.
Comandante doet wat denken aan Das Boot (1981), maar anders dan de beklemmende Duitse onderzeeërklassieker verliest deze film zich wel in marineheroïek. Ieder opofferingsgezind Italiaans bemanningslid sterft hier sereen en vol voldoening, ook als zijn benen zojuist zijn weggeblazen.
‘Waarom hebben jullie ons gered?’, vraagt de Belgische kapitein (gespeeld door de Vlaming Johan Heldenbergh, die in 2020 al eens in Venetië over de rode loper ging voor zijn rol als overste Karremans in het Bosnisch-Nederlandse oorlogsdrama Quo vadis, Aida?). ‘Wij zouden jullie nooit aan boord hebben gelaten.’ Het antwoord van zijn collega Salvatore: ‘Omdat wij Italianen zijn.’
Ook dat valt goed bij het thuispubliek op het Venetiaanse Lido-eiland, waar de architectuur van de festivalgebouwen uit de jaren dertig herinnert aan de politieke kleur van oprichter Giuseppe Volpi, fanatiek fascist en minister onder Mussolini.
Comandante stond aanvankelijk niet gepland als de openingsfilm van Venetië: dat prestigieuze plekje was al gereserveerd voor de romantische sportkomedie Challengers van Luca Guadagnino. Maar toen duidelijk werd dat hoofdrolspeler Zendaya vermoedelijk niet zou komen opdagen vanwege de acteursstaking in Hollywood, trok studio Amazon de film terug: zonder ster op de rode loper geen lancering.
Volgens festivaldirecteur Alberto Barbera was dit zeer tegen de wens van Guadagnino. Drie angstige dagen beleefde het festival afgelopen zomer, toen na de afkondiging van de staking onduidelijk was welke Amerikaanse titels mogelijk gingen schuiven op de kalender. Het al compleet samengestelde programma dreigde te worden uitgedund.
‘Maar Netflix hield zich aan zijn belofte’, schreef Barbera in zijn column in de festivaldagkrant. De betaalzender is al jaren een kapitaalkrachtige hofleverancier van Venetië, dat anders dan concurrent Cannes al vroeg besloot om films van de onlineplatforms wél in de hoofdcompetitie op te nemen. Ook als die titels later niet, of slechts kort, in de bioscoop te zien zijn.
Dus beleven David Finchers thriller The Killer en Bradley Coopers biografische speelfilm Maestro, beide van Netflix, dit weekend gewoon hun wereldpremière in Italië, ongeacht de aanwezigheid van de acteurs.
Of die sterren er dit jaar nu helemaal niet zijn, of misschien soms toch, is overigens op de eerste festivaldag nog onduidelijk. Sommige acteurs hebben van de Amerikaanse acteursvakbond toestemming gekregen om wél promotie te verrichten: dat betreft de films die niet door de grote studio’s zijn geproduceerd, of buiten de VS tot stand kwamen. Zoals het in Canada gedraaide Priscilla van Sofia Coppola, een drama over de echtgenote van Elvis Presley.
‘Minder sterren, meer schandalen’, vatte het internationale persbureau AFP de festivaleditie alvast samen, voorafgaand aan de openingsceremonie van woensdagavond. Echt vers zijn die schandalen niet. Roman Polanski presenteert zijn speelfilm The Palace. Maar de nieuwe film van de 90-jarige cineast, die in de jaren zeventig uit de VS vluchtte en zo zijn straf ontliep voor de verkrachting van een 13-jarig meisje, is anders dan zijn vorige film dit keer wel buiten de competitie van de Gouden Leeuw geplaatst.
Hetzelfde geldt voor de nieuwe, Franse film van de in Hollywood verstoten Woody Allen, Coup de chance, die ook in Venetië wordt gepresenteerd. Allen wordt verwacht op het Lido. Polanski zal vanwege het uitwisselingsverdrag tussen Italië en de Verenigde Staten niet opdraven bij zijn première. ‘Ik moet onderscheid maken tussen de man en de kunstenaar’, verdedigde Barbera zich eerder al, bij de kritiek op de ‘controversiële’ keuzen van zijn selectiebeleid.
De Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica, zoals het festival voluit heet, wordt zaterdag 9 september besloten met de uitreiking van de Gouden Leeuw.
In het programma Giornate degli autori, een prestigieus zij-programma van het filmfestival van Venetië, gaat Melk in première. In dit speelfilmdebuut van regisseur Stefanie Kolk klampt de moeder van een doodgeboren kind zich vast aan de productie van haar te doneren moedermelk. Binnen de Orizzonti-competitie voor korte films wordt de nieuwe stop-motionfilm Wander to Wonder van de Nederlandse regisseur en Bafta-winnaar Nina Gantz vertoond. Daarnaast zijn er meerdere Nederlandse VR-films te zien in het virtualrealityprogramma.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden