Een VPN is een betaalde of gratis dienst waarmee je beveiligd en versleuteld kunt internetten. Zo blijft verborgen wat je daar doet en krijg je een nep-internetadres, waardoor je kunt doen alsof je in een heel ander land bent. Nederlanders gebruiken dit om bijvoorbeeld B&B Vol Liefde op de camping in Frankrijk te kijken, maar op plekken waar de overheid het internet censureert is zo’n VPN een cruciaal middel om toegang te krijgen tot verboden websites of sociale media.
In Rusland zijn honderdduizenden sites en platformen zoals Facebook, Instagram en LinkedIn geblokkeerd. Zonder VPN is het lastig om buiten de officiële berichten van de Russische overheid aan informatie te komen. Voor veel Russen is dat geen grote zorg, voor de meeste 40-plussers blijft televisie de belangrijkste informatiebron. Toch gebruikt volgens datasite Statista een kwart van de Russen soms tot regelmatig een VPN. Vooral na de inval in Oekraïne schoot het aantal VPN-downloads omhoog: van 250.000 downloads voor de invasie tot 6,4 miljoen vlak daarna.
Grotere aanbieders als NordVPN en ExpressVPN zijn al geblokkeerd, maar ook kleinere diensten worden voortdurend uit de lucht gehaald. Wie in Rusland een VPN wil gebruiken moet al langere tijd van dienst naar dienst springen. Dat is niet geheel zonder risico, zegt Bart Jacobs, hoogleraar computerbeveiliging aan de Radboud Universiteit. ‘Een VPN kan bijvoorbeeld zien dat je Facebook bezoekt en welk verkeer er heen en weer gaat, als dat niet versleuteld is. Een privacyvriendelijke VPN zal data wel versleutelen en direct weggooien, maar daar moet je wel op kunnen vertrouwen.’
Het hele land VPN-vrij krijgen zal niet snel gebeuren. Jacobs: ‘Het is niet zo moeilijk om een VPN op te zetten, daar zijn allerlei opensourcepakketten voor.’ Met zulke vrij toegankelijke software zijn Russen niet alleen afhankelijk van buitenlandse VPN-aanbieders, maar kunnen ze zelf ook een VPN opzetten. ‘Dat moet dan via een server die buiten Rusland staat, bijvoorbeeld in Nederland. Daar huur je computercapaciteit. De bottleneck zal 'm zitten in het betalen, omdat Nederland handelsverkeer met Rusland aan banden heeft gelegd. Maar met een Nederlandse tussenpersoon zal dat wel lukken.’
De campagne die de Russische overheid nu tegen het gebruik van VPN voert heeft inhoudelijk niet veel met de werkelijkheid te maken. De Moscow Times deelt een door de overheid geproduceerd reclamefilmpje waarin een man in een restaurant door de ober wordt gechanteerd; omdat de dinergast een VPN gebruikt heeft de ober kunnen achterhalen dat hij zijn vrouw bedriegt. ‘Als je berichten op verboden socialemedianetwerken wil bekijken, moet je je afvragen of die het waard zijn’, zegt de voice-over. Voor de duidelijkheid: het is vrijwel onmogelijk dat een willekeurige ober een malafide VPN weet op te zetten om daarmee dit soort specifieke informatie te achterhalen.
Over de auteur
Simoon Hermus is techredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over big tech, a.i., sociale media en games.
Zonder VPN kun je in Rusland nog wel YouTube en Telegram bezoeken. Driekwart van de internettende Russen gebruikt YouTube, 40 procent gebruikt Telegram. De Russische overheid gebruikt de kanalen om informatie te verspreiden, maar dat doet de oppositie evengoed. Het verbieden van deze kanalen zal ongetwijfeld tot onvrede leiden – Telegram is populairder dan Whatsapp en ook in Rusland kijken mensen via YouTube graag naar voetbal, beautyvlogs of houden ze hun peuters rustig met tekenfilmpjes.
Een Chinese versie van het internet, waarbij het gros van de bevolking alleen binnenlandse, goedgekeurde sites en platformen bezoekt, krijgt Rusland volgens Jacobs niet snel van de grond. ‘China heeft sinds de opkomst van het internet consequent gebouwd aan een infrastructuur waarbij de overheid in alle haarvaten zit en de controle heeft. Rusland moet min of meer met terugwerkende kracht het internet zien te beheersen.’
Met medewerking van Rusland-correspondent Geert Groot Koerkamp
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden