Vorige week zondag was de dag die je wist dat zou komen. Pieter Omtzigt kondigde op TikTok en X (voorheen Twitter) aan dat hij met een eigen partij mee zal doen aan de Tweede Kamerverkiezingen op 22 november. Belangrijkste speerpunten: bestuurlijke vernieuwing en bestaanszekerheid. Volgens de laatste opiniepeiling zou Nieuw Sociaal Contract, als er nu verkiezingen worden gehouden, in een klap de grootste partij worden.
Vooral Omtzigts plannen voor bestuurlijke vernieuwing, waaronder de invoering van een districtenstelsel en een constitutioneel hof, hebben in de media veel aandacht gekregen. Hoewel een districtenstelsel er voor zou moeten zorgen dat de stem van de provincie in Den Haag luider wordt vertolkt, laten de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk zien dat een ander verkiezingsstelsel geen betere uitkomsten garandeert. Lees Edouard Louis’ Ze hebben mijn vader vermoord er maar op na.
Over de auteur
Heleen Mees is columnist van de Volkskrant. Eerder promoveerde ze op de Chinese economische groei. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Belangrijker zijn daarom Omzigts plannen voor bestaanszekerheid. Toen Mariëlle Tweebeeke hem daar in Nieuwsuur naar vroeg, verwees Omtzigt kortweg naar het in juni verschenen rapport van de Commissie Sociaal Minimum, die was ingesteld na een motie van Omtzigt zelf. De commissie, onder leiding van socioloog Godfried Engbersen, adviseert het kabinet om op korte termijn de uitkeringen en toeslagen, met name voor gezinnen met kinderen, structureel te verhogen. Dat kost 6 miljard euro.
Veel meer tijd besteedde Omtzigt aan de tienduizend huishoudens in Nederland die, door een ongelukkige samenloop van belastingregels, sociale zekerheid en toeslagen, soms wel honderden euro’s per maand onder het sociaal minimum zitten. Dit probleem wordt in Den Haag onderkend, maar er is nog geen landelijke oplossing voor gevonden (gemeenten komen de gedupeerden al wel tegemoet). Hoe schrijnend de situatie van deze groep huishoudens ook is, je kunt je afvragen of dit qua omvang het meest prangende vraagstuk is waar Nederland voor geplaatst staat.
Ik had liever willen horen hoe Omtzigt in een land waar 1 procent van de huishoudens ruim een kwart van het vermogen in handen heeft, gespreid privaat bezit wil realiseren. Dat staat in artikel 2 van het beginseldocument van zijn partij. Sinds het begin van deze eeuw is in Nederland het totale vermogen met 60 procent toegenomen en zijn de vermogensverschillen gegroeid doordat een kleine groep flink heeft geprofiteerd van de stijgende aandelenkoersen en huizenprijzen.
Het overheidsbeleid vergroot de vermogensverschillen in plaats van ze te verkleinen . Zo is de belastingdruk voor de top 1 procent van meest vermogende huishoudens lager dan voor de andere huishoudens. Daarnaast is de vermogenskloof tussen mensen in loondienst en mensen met een eigen bedrijf door de belastingregels toegenomen, net zoals de kloof tussen huurders en woningeigenaren is toegenomen door de hypotheekrenteaftrek.
De vermogensongelijkheid versterkt zichzelf bovendien. Iemand die wordt geboren in een gezin aan de onderkant van de vermogensverdeling, krijgt minder kansen op school, belandt in een slechtere baan, verdient een lager inkomen en kan daardoor moeilijker een eigen woning kopen. Iemand die wordt geboren in een gezin met meer vermogen krijgt juist meer kansen op school, belandt in een betere baan, verdient een hoger inkomen en kan makkelijker een eigen woning kopen.
De vermogensconcentratie wordt verder versterkt doordat hoogopgeleiden vaker een relatie aangaan met een andere hoogopgeleide. Bovendien zorgen schenkingen en erfenissen ervoor dat vermogensongelijkheid wordt doorgegeven aan de volgende generaties. Aan de partnerkeuze kan Pieter Omtzigt weinig veranderen, maar hij heeft wel andere mogelijkheden om privaat bezit te spreiden.
Zo kan Omtzigt voor een vermogenswinstbelasting pleiten waarbij winsten op vermogensbestanddelen als aandelen, cryptomunten en de eigen woning tegen 30 procent worden belast, ongeveer de belastingdruk op arbeid. Het successierecht kan dan ook omhoog naar 30 procent. De fiscale subsidies op de eigen woning kunnen worden afgeschaft en de fiscale voordelen voor directeur-grootaandeelhouders drastisch ingeperkt.
Het mes snijdt zo aan twee kanten. Het privaat bezit wordt beter gespreid. En er komt geld beschikbaar om de bestaanszekerheid van de laagste inkomensgroepen te verbeteren en de toegang tot basisvoorzieningen als zorg, onderwijs en huisvesting te garanderen. Zo krijgt iedereen de middelen van bestaan om deel te nemen aan de samenleving en voor de ontplooiing van zijn gaven en talenten.
Ik kijk reikhalzend uit naar het verkiezingsprogramma van Pieter Omtzigt.
Source: Volkskrant