Voor de tiende dag op rij zijn Syriërs dinsdag de straat opgegaan in de zuidelijke stad As-Suwayda. Enkele honderden betogers eisten een verbetering van hun levensstandaard, een aftocht van pro-regime legertroepen uit Iran en Rusland en het vertrek van president Bashar al-Assad. ‘Treed af Bashar’, scandeerden demonstranten de voorbije dagen. ‘We willen in waardigheid leven.’
Directe aanleiding is het terugschroeven van de subsidie op diesel en benzine, half augustus, door Assads bewind. Aan de pomp betalen Syriërs nu drie keer zoveel als voorheen. In een land waar de meeste burgers van een paar euro per maand moeten rondkomen, is dat een serieuze klap.
In meerdere steden legden taxi- en buschauffeurs uit protest het werk neer, met als gevolg dat de Universiteit van Damascus de examens noodgedwongen uitstelde. Ook in onder meer Deraa, Aleppo, Deir ez-Zor en een voorstad van Damascus gingen mensen in de voorbije week de straat op.
Over de auteur
Jenne Jan Holtland is correspondent Midden-Oosten voor de Volkskrant. Hij woont in Beiroet, en is auteur van het boek De koerier van Maputo (2021).
Volgens de 43-jarige Taym, één van de organisatoren van het protest in As-Suwayda, is er daarnaast veel woede over een interview dat Assad begin deze maand gaf aan de Emiraatse zender Sky News Arabia. ‘Hij bood geen enkele oplossing voor onze noden’, zegt hij telefonisch vanuit As-Suwayda. ‘Hoe kun je je dan president noemen? Zelfs mensen die hem doorgaans steunen, waren woedend.’ Taym heet in werkelijkheid anders, maar wil uit angst voor represailles niet met zijn echte naam in de krant.
Dat de protesten juist hier zo groot zijn, is opmerkelijk. Bij het uitbreken van de revolutie in 2011 waren de protesten daar nog van korte duur, terwijl ze in steden als Homs, Aleppo en Hama jarenlang aanhielden. De overgrote meerderheid in As-Suwayda is druzisch, een religieuze minderheid die gelooft in reïncarnatie en – net als andere minderheden – de bescherming geniet van het Assad-bewind. Veel druzen zijn bang dat ze bij een eventueel vertrek van Assad door de nieuwe machthebbers vervolgd zullen worden.
De stad is bovendien een soort vrijhaven voor Syriërs die in hun eigen land ontheemd zijn. Damascus heeft de ordehandhaving in de stad uitbesteed aan een lokale factie, Rijal al-Karama (‘Mannen van waardigheid’), met als gevolg dat een dissident die voor Assad op de vlucht is, zich redelijk vrij kan bewegen. Aan de basis van dat herenakkoord staat een uitruil: de druzen beloofden zich niet tegen het regime te keren, en in ruil hoeven jonge mannen uit de stad niet in legerdienst.
Des te opvallender zijn de leuzen die nu klinken op het centrale plein, dat is omgedoopt tot het ‘Plein van de waardigheid’. De beelden zijn online verspreid door de onafhankelijke website Suwayda24. ‘Het volk wil het einde van het regime’, zo wordt er gescandeerd, een echo van de slogan uit 2011. En: ‘Syrië is van ons, niet van de Assad-familie.’ Veel demonstranten zwaaien met de druzische vlag (een bonte vlag met vijf kleuren). In een filmpje dat op sociale media circuleert, zegt een activist dat Assad moet ophoepelen. ‘Je hebt twee opties: of je vertrekt met waardigheid, of je bent gedoemd te sterven.’
Uit Damascus is geen reactie gekomen, en in pro-Assad media klinkt nauwelijks een woord over de protesten. Op sociale media roeren pro-regime kopstukken zich wel. Ze suggereren dat de protestbeweging geïnfiltreerd is door extremisten van Islamitische Staat (IS), en dat het een kwestie van tijd is voor iemand zich in de menigte opblaast. IS controleert weliswaar geen grondgebied meer, maar is wel actief in onherbergzame delen van de Syrische woestijn. Precies hetzelfde narratief verkondigt Assad al jaren: iedereen die tegen mij is, is een terrorist.
‘De werkelijke terroristen zijn Assads mensen zelf’, aldus de 60-jarige Marwan Salim Hamza die naar eigen zeggen vijf keer gearresteerd is sinds 2011. Sinds de eerste dag van de protesten doet hij mee. Is hij niet bang dat het regime ze hard zal neerslaan, zoals zo vaak gebeurd is? ‘Ik vrees niemand behalve God’, zegt Hamza aan de telefoon. ‘Ik kan dit regime wel honderdmaal vervloeken.’
Volgens organisator Taym kwamen er dinsdag zo’n driehonderd mensen op de demonstratie af, beduidend minder dan de dagen ervoor. ‘Veel mensen zijn bang, de dreigementen uit regimehoek (over Islamitische Staat, red.) hebben effect. Zelf heb ik niets te verliezen. Ik ken de spelletjes die dit regime speelt. Zelfs al wordt dit mijn dood, dan is dat een waardige manier om te sterven.’
Syriërs zoals hij zijn de wanhoop nabij. Na twaalf jaar burgeroorlog liggen ziekenhuizen en woonwijken in puin en zijn er chronische tekorten aan stroom, water en medische zorg. Van wederopbouw is nauwelijks sprake. De aardbeving in het noorden van het land, begin dit jaar, heeft de situatie alleen maar verergerd. Volgens het Rode Kruis hebben naar schatting 14,6 miljoen mensen humanitaire hulp nodig. Taym: ‘Het is een langzame dood.’
Ook voor de komende dagen zijn protesten aangekondigd. Het lijkt een kwestie van tijd voor het regime ze met harde hand neerslaat. Met zijn collega-organisatoren probeert Taym de moed erin te houden. Hij zegt dat er soms onenigheid is: met welke vlaggen kunnen ze het best zwaaien? ‘Toen hebben we gezegd: al zwaaien we met de vlag van Real Madrid of Barcelona, het doet er niet toe. Zolang onze boodschap maar duidelijk is: wij eisen het onmiddellijke vertrek van dit bewind.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden