Kijk naar de cijfers die het RIVM dinsdag bekendmaakte, en in één oogopslag is duidelijk: er is op coronafront weinig aan de hand. Ruim 30 biljoen virusdeeltjes per 100 duizend inwoners zitten er momenteel in de riolen. Dat klinkt even abstract als duizelingwekkend, maar het is niet bijster veel: tijdens coronapieken komt de ‘virusvracht’ gemakkelijk boven de 200 biljoen.
Dat beeld spreekt ook uit andere graadmeters, zoals steekproeven van Nederlanders die speciaal op ziekte worden gevolgd, zegt RIVM-epidemioloog Susan van den Hof. ‘De stijging die we afgelopen maand zagen, is gelukkig weer aan het afzwakken. We zien nog niet dat het aantal besmettingen een enorme vlucht neemt.’
Ook in het ziekenhuis is het rustig: zo’n tachtig coronapatiënten liggen in het ziekenhuis, een handvol ligt op de intensive care.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
Maar dat is nú. Weg is corona nog niet, getuige de verhalen van mensen die tot hun verbazing toch opeens weer positief testen op het virus. Nu het weer slechter wordt, veel mensen terugkomen van vakantie en scholen weer open gaan, hangt een opleving in de lucht, denken kenners. ‘Dit is toch wat je verwacht: toenemende circulatie en nieuwe golfjes’, zegt viroloog Marion Koopmans.
‘Het rommelt een beetje. Het virus is niet weg’, ziet ook epidemioloog Alma Tostmann. ‘Ik ben benieuwd of iedereen straks weer als vanouds hoestend en proestend op kantoor zit, of dat we toch meer rekening met elkaar houden: ik werk even thuis, vanwege mijn collega’s.’
De coronavirussen die momenteel rondgaan, behoren allemaal tot de omikronvariant, het mildere virus dat begin vorig jaar alle eerdere virusvarianten verdrong. Tel daarbij op dat nagenoeg iedereen onderhand corona heeft gehad of een of meerdere keren is ingeënt, en er is weinig reden tot zorg: wie het virus krijgt, wordt doorgaans niet ernstig of langdurig ziek.
Ook binnen de omikronfamilie ontstaan steeds nieuwe subsoorten, telkens met aanpassingen waardoor ze wat beter kunnen ontkomen aan de antistoffen en afweercellen tegen corona die inmiddels door ons bloed stromen. In ons land heerst momenteel de subvariant die experts ‘XBB’ noemen, samen met twee directe verwanten, ‘XBB.1.16’ en ‘EG.5.’ Dat treft: de boosterprik die het ministerie volgende maand wil aanbieden aan 60-plussers en risicogroepen, is afgestemd op omikron XBB.
In onder meer Denemarken, Groot-Brittannië en de VS gaat echter een opvallende nieuwkomer rond, BA.2.86. Die zit aan een andere tak van de omikronstamboom dan XBB en heeft op liefst 34 punten veranderingen aan zijn uitsteeksels, een opvallend hoog aantal. ‘De verwachting is dat dit er wel weer een is die meer kan ontsnappen aan het immuunsysteem’, zegt Koopmans. ‘En het feit dat we hem in meerdere landen tegelijk zien, lijkt aan te geven dat hij de neiging heeft om zich te verspreiden.’
In Nederland is de variant voor zover bekend overigens nog niet gezien, zegt Van den Hof. Maar dat zegt niet alles: ‘Per dag komen er landen bij. Ik ga er dus van uit dat BA.2.86 ook in ons land al circuleert’, denkt arts-microbioloog Bert Mulder van het Canisius Wilhelmina Ziekenhuis.
Belangrijk pluspunt: wetenschappers zien nog geen aanwijzingen dat de nieuwe variant mensen ernstiger ziek maakt. Denkbaar is zelfs dat het virus weliswaar expert is in het omzeilen van antistoffen, maar minder goed in het binnendringen van cellen. Wie weet ‘herinnert niemand zich over een maand dit virus nog, behalve mensen zoals ik’, opperde virusevolutiebioloog Jesse Bloom, tegen Nature.
Met die kaarten op tafel, lijkt de weg bereid voor een pruttelende coronaherfst. Het virus zal opleven, maar niet zodanig dat heftige maatregelen nodig zijn. De boosterprik zal de bescherming opkrikken, maar niet genoeg om alle ziektegolven te voorkomen.
Corona begint al haast normaal te worden: een koorts- en spierpijnziekte die je soms nu eenmaal krijgt, maar in de regel ben je na een dag of wat weer opgeknapt.
‘Onze inmiddels opgebouwde basisimmuniteit beschermt behoorlijk’, zegt Koopmans, ‘zeker als daar straks een booster bij komt die beschermt tegen de XBB-variant. Maar we zullen toch ook serieuze gevallen zien, bij mensen die minder goed met een infectie overweg kunnen. Zo kun je best nog een flinke golf krijgen, bovenop de griep waar we elk jaar last van hebben.’
Daardoorheen speelt het kleine, maar reële risico dat de natuur een spaak in het wiel steekt. Zo gaan in Ohio de oudere gedaanten van corona – de schadelijkere delta- en alfavarianten – nog steeds rond in witstaartherten, blijkt uit een maandag verschenen analyse. En het evolueert snel in die herten.
Dat is niet geheel zonder risico, schetst Koopmans: zo’n virus zal maar weer mensen besmetten. ‘Op heel korte termijn zie ik het niet gebeuren. Maar het is denkbaar dat je uit zo’n dierlijk virusreservoir op termijn afstammelingen krijgt die virulenter zijn dan omikron en terugschieten naar de mens.’
Het ministerie van Volksgezondheid staat intussen voor een ingewikkelde klus: uitleggen dat vaccineren tegen corona voor kwetsbaren zin heeft, terwijl het vaccin in kwestie niet optimaal is afgestemd op de BA.2.86-variant. ‘Ik zie reikhalzend uit naar de voorlichtingscampagnes’, zegt Tostmann. ‘Het had me niet ongepast geleken als men daarmee al was begonnen.’
Ze hoopt op een goede opkomst: ‘Ik hoop maar dat het niet weer zo’n gepolariseerde discussie wordt. En dat de boodschap dat het best verstandig is je te laten boosteren als je oud of kwetsbaar bent, ook bijvoorbeeld mensen met een migratieachtergrond bereikt.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden