Vegan knakworsten, een tweedehandstrui of een treinkaartje naar een klimaatdemonstratie in Den Haag. Welke aankopen je als duurzame consument ook doet, één ding is zeker: ze moeten allemaal worden betaald. En dat gebeurt anno 2023 in veruit de meeste gevallen – die honderd euro in de sokkenlade daargelaten – via een bankrekening.
An sich geen probleem. Maar als je erachter komt dat dezelfde bank die jouw treinvakantie en fairtrade kleding mede mogelijk maakt volop belegt in fossiele brandstoffen of wapens, voelen die ‘duurzame’ aankopen toch wat minder smetteloos dan voorheen. De oplossing lijkt simpel: kies een duurzame bank. Maar bestaat er überhaupt zoiets als duurzaam bankieren?
Het antwoord op die vraag hangt af van wat jij onder duurzaamheid schaart, zegt Bert Scholtens, hoogleraar duurzaam bankieren en financieren aan de Rijksuniversiteit Groningen. Duurzaamheid is volgens hem allang geen eenvoudig, afgebakend concept meer. ‘De academische definitie, die eind vorige eeuw ontstond, is dat duurzaamheid zowel sociale aspecten als milieuaspecten en intergenerationele aspecten kent. Maar sindsdien zijn er talloze vrijzinnige interpretaties op losgelaten door bedrijven en marketeers.’
Ook banken zijn de afgelopen twintig jaar aan de haal gegaan met duurzaamheid. Binnen de financiële sector is er nu weliswaar veel meer aandacht voor het begrip, maar volgens de hoogleraar ontbreekt het vaak nog aan duidelijke, meetbare doelen. ‘Banken zeggen bijvoorbeeld dat ze een duurzame weg zijn ingeslagen, maar waar ben je dan precies naar op weg? Dat die bank intern volledig klimaatneutraal wordt? Of betekent het ook dat alle klanten van die bank duurzaam ondernemen?’
De vrije interpretatie van duurzaam bankieren maakt het lastig om te bepalen hoe duurzaam jouw bank nu echt is. Gelukkig komen er steeds meer Europese richtlijnen die duurzaamheidsactiviteiten van banken moeten stimuleren en inzichtelijk moeten maken. Bovendien zijn er hulpmiddelen zoals de Eerlijke Bankwijzer, een initiatief van onder meer Milieudefensie, Oxfam Novib en Amnesty International. Zij laten sinds 2009 beleids- en praktijkonderzoek uitvoeren naar het investeringsbeleid van banken op tal van duurzaamheidsthema’s, waaronder dierenwelzijn, mensenrechten en klimaatverandering.
‘Als consument kun je ook zelf in het jaarverslag van je bank duiken’, legt Titus Bolten van Amnesty International uit. ‘Maar met de bankwijzer krijg je op een toegankelijke manier inzicht in het beleid van verschillende banken.’ Zo scoorde in het laatste onderzoek van de Eerlijke Bankwijzer (2023) de Volksbank (waaronder ASN, Regiobank en SNS vallen) met een gemiddelde beleidsscore van 9 het best. Gevolgd door Triodos , die op alle thema’s een voldoende kreeg, behalve op gendergelijkheid. ABN Amro, ING en de Rabobank bungelden onderaan, onder meer door hun forse investeringen in de fossiele industrie.
Die scores zeggen niet alles, benadrukt hoogleraar Scholtens. ‘Je hebt banken die bekendstaan als duurzaam, maar dat betekent niet dat alles wat zij doen meteen duurzaam is.’ De Volksbank heeft bijvoorbeeld veel staatsobligaties, waarmee je indirect subsidies aan de fossiele industrie mogelijk maakt. Wat het onderzoek van de Eerlijke Bankwijzer wel duidelijk maakt, is dat er onderling grote verschillen zijn in waar banken hun geld – en dus ook jouw geld – in beleggen. Wanneer die investeringen je niet bevallen, is overstappen de meest logische vervolgstap.
Toegegeven, het kost wat moeite. Zeker omdat je een bankrekeningnummer, in tegenstelling tot een 06-nummer, niet kunt behouden. Maar wie duurzaam wil zijn, moet soms een beetje pijn lijden. Bovendien zijn de jaarlijkse kosten voor een betaalrekening met een pinpas en creditcard bij alle banken vrijwel gelijk. Voor het geld hoef je het dus niet te laten.
Hoe stap je precies over? Alle Nederlandse banken hebben een gezamenlijke overstapservice (te vinden op overstapservice.nl), die bijschrijvingen en automatische incasso’s dertien maanden lang doorzet naar je nieuwe rekening. Het overzetten van periodieke overboekingen moet je wel zelf regelen, net als het aanvragen van een nieuwe bankpas en creditcard. Vergeet vooral ook niet om je nieuwe rekeningnummer door te geven aan instanties die geld naar je overmaken, zoals je werkgever of opdrachtgevers. En controleer zo nu en dan op de oude bankrekening of alles netjes wordt doorgestort.
Voor rekeninghouders met een hypotheek bij dezelfde bank kan overstappen moeilijker zijn. Bijvoorbeeld omdat je nu korting krijgt op de hypotheekrente, die verdwijnt als je de betaalrekening opzegt.
Voor iedereen die niet volledig wil overstappen, zijn er andere manieren om duurzamer te bankieren. Zo kun je de hypotheek laten voor wat het is, maar wel je spaargeld of beleggingen overzetten naar een andere bank. Of je kunt bij je huidige bank kiezen voor duurzamere beleggingsproducten.
Om beleggers daarbij te helpen, heeft de EU in 2021 de artikel 6-, 8- of 9-fondsen in het leven geroepen, een soort duurzaamheidskeurmerk voor beleggingsfondsen. Onder artikel 6 vallen bijvoorbeeld ‘grijze’ fondsen die geen expliciete duurzame doelstellingen hebben, de ‘lichtgroene’ artikel 8-fondsen hebben ecologische of sociale kenmerken en de ‘donkergroene’ artikel 9-fondsen hebben duurzaam beleggen als expliciete doelstelling.
Een andere optie is klagen. ‘Het belangrijkste is dat de discussie wordt gevoerd in de maatschappij’, zegt Amnesty-pleitbezorger Bolten, die hoopt dat zo een race naar de top ontstaat als het gaat om duurzaam bankieren. Al blijft het, net als bij overstappen, natuurlijk de vraag hoeveel impact klagen heeft op het beleid van je (oude) bank. Scholtens: ‘Maar als er sprake is van systematische uitstroom en ontevredenheid, kan ik me voorstellen dat banken zich daar druk over maken.’
Uiteindelijk heb je als consument toch nog altijd de meeste invloed op je eigen geld. ‘Je kunt bankieren niet los zien van je dagelijkse uitgaven’, zegt Scholtens. Bewust kijken naar je aankopen, is dus een eerste stap richting duurzaam bankieren. Dan volgt de rest hopelijk vanzelf, want een honderd procent duurzame bank is volgens de hoogleraar niet onmogelijk, ‘maar op dit moment bestaat die nog niet’.
Sinds 2018 werken verschillende banken niet meer mee aan de onderzoeken van de Eerlijke Bankwijzer, omdat de methoden geen recht zouden doen aan de complexiteit van het probleem en de voortgang die banken maken. De Eerlijke Bankwijzer zegt het te betreuren dat diverse banken niet meer willen meewerken. ‘Daardoor kunnen we enkel nog naar de feitelijke investeringen kijken’, aldus Amnesty-woordvoerder Titus Bolten. ‘Dat kan soms wat zwart-wit zijn, maar we blijven alle banken de mogelijkheid bieden om te reageren.’ Bovendien, benadrukt Bolten, zijn sommige thema’s ook gewoon zwart-wit. ‘Bont bijvoorbeeld. Als je daar geld in stopt, is dat volgens onze criteria altijd fout.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden