‘Dit moet net gebeurd zijn, dat kan niet anders.’ Jan Engelbregt (76) stapt van zijn elektrische fiets, doet zijn fietshelm af en pakt een kleverig stuk hout op. Het is een keurig afgezaagd plakje, dat naast het fietspad ligt. ‘Het ruikt zelfs naar vers gezaagd hout.’ Even verderop liggen meterslange kruinen van een stuk of drie omgezaagde dennenbomen. ‘Het zijn bomen van zo’n tachtig jaar oud. Die hadden nog jaren mee gekund.’ Afkeurend schudt het bestuurslid van de Duinstichting zijn hoofd.
Engelbregt staat op een heuvel in het duingebied bij Bergen aan Zee, precies op de grens waar het dennenbos overgaat in een open vlakte. Het is een van zijn favoriete delen van dit natuurgebied. Op de achtergrond is het ruisen van de zee te horen, de honingachtige geur van de bloeiende heide komt hem tegemoet. En ietsje verderop is een grote, haast witte zandduin te zien. ‘Het is de combinatie van heide, loof- en dennenbomen, dat dit deel van Nederland zo mooi maakt. En wacht eens, hoor ik daar een winterkoninkje?’
Maar behalve het gekwetter van vogels, valt deze maandagochtend nog iets op: door de bomen klinkt het geluid van een kettingzaag. ‘Ik had nog zo gehoopt dat ze niet nu al zouden beginnen’, zegt Engelbregt teleurgesteld. Want volgens het bestuurslid is het mechanische geronk een voorbode van een ‘verschrikkelijke miskleun’. ‘Mijn angst is dat het hier een kale bende wordt.’
Elsbeth Stoker verslaat als regioverslaggever van de Volkskrant ontwikkelingen in Amsterdam en omstreken. Eerder schreef ze veel over politie, justitie en criminaliteit. Ze maakte onder meer de podcast Grijs Gebied over een omstreden undercovermethode.
Deze ochtend worden de eerste 27 bomen in het Bergense duingebied gekapt, een populair natuurgebied onder fietsers en wandelaars. In oktober zullen er nog 12.973 bomen volgen. Volgens PWN, het waterbedrijf van Noord-Holland en beheerder van het duingebied, moéten de bomen wel gekapt worden, zodat de natuur zich kan herstellen. Maar volgens de Duinstichting, waar een deel van de omwonenden zich in heeft verenigd, is het júist de kap die funest is. De stichting hoopt, samen met de Fietsersbond, de plannen van PWN via de rechter te blokkeren.
‘Men zegt dat dennenbomen hier niet horen, maar in de ijstijd stond het er hier vol mee’, zegt Engelbregt. ‘Bovendien groeien hier in de bossen dennenorchissen (wilde orchideeën), haviken hebben hier hun nest en er wonen wespendieven, een beschermde diersoort.’ Hij heeft op zich niets tegen open vlaktes in het duingebied. Alleen, zegt hij, ‘het grootste deel van dit gebied bestaat daar al uit. En afgelopen jaren zijn al duizenden bomen in de nabijgelegen Schoorlse duinen verdwenen, onder meer door bosbranden. Het is zonde om er nog meer weg te halen.’
Engelbregt stapt alweer op de fiets. Hij wil ‘even hallo zeggen tegen Niels’, de projectleider van PWN en zijn voornaamste tegenstander. Niels is Niels Hogeweg, die samen met een groepje mensen nog geen honderd meter verderop bij de bomen staat. Hartelijk schudden beide mannen elkaar de hand. Al zegt Engelbregt al snel tijdens het gesprek: ‘De volgende keer dat ik je zie, is in de rechtszaal.’
‘Ik hoop het niet’, antwoordt Hogeweg. Wat de projectleider betreft ‘zou dat zonde van de tijd zijn, tijd die we helemaal niet meer hebben’. Net als Engelbregt zegt hij het beste voor te hebben met dit duingebied. Alleen over manier waarop het beschermd moet worden, verschillen ze diametraal van mening.
Volgens PWN moeten de 13 duizend bomen gekapt worden, om te voorkomen dat het achtergelegen ‘Lange Vlak’, een uniek duingebied, onherstelbaar verzuurt en vermest als gevolg van een overdaad aan stikstof. ‘Je moet deze bomen zien als een soort gordijn dat voor het Lange Vlak staat. Ze zijn er tachtig jaar geleden geplant. Als je ze kapt, zet je het gordijn weer wat open en kan de wind vanaf de zee zand en zout meenemen. In het zand zit veel kalk. Die kalk helpt de verzuring tegen te gaan’, legt Hogeweg uit.
Het is een theorie waar de Duinstichting twijfels bij heeft. ‘Waarom wordt er niet eerst een corridor gemaakt, om te kijken wat het effect is? Dan hoeven niet meteen alle 13 duizend bomen weg?’, suggereert Engelbregt. ‘Of strooi kalk.’
Hogeweg begrijpt dat het tegenstrijdig voelt: gezonde bomen kappen om de natuur te redden. ‘Maar het is hier crisis. We hebben al begrazingsprojecten gedaan, plaggen gelegd en stuifkuilen gemaakt. Er moet nu echt iets structureels veranderen.’
Want veel tijd heeft de natuur in het ‘Lange Vlak’ volgens de projectleider niet meer. ‘Nu al moet je daar op je knieën om insecten tegen te komen, en je ziet nauwelijks meer bloemen.’ Als de zuurgraad onder de 4 komt, is dat stukje unieke natuur definitief verloren. ‘We hebben een soortgelijk project gedaan aan de Zeeweg. Daar is de natuur gigantisch van opgeknapt. Dat is misschien niet meteen zichtbaar omdat er geen iconen zoals de reuzenpanda’s rondlopen, maar er vliegen wel veel meer bijtjes en andere insecten.’
Engelbregt is inmiddels weer op zijn fiets gestapt, nadat hij het gezelschap vriendelijk heeft uitgezwaaid. Hogeweg is naar een ander deel van het bos gelopen. Een harvester, een soort shovel met een grijper en een kettingzaag, heeft daar zojuist weer een paar bomen omgezaagd. Op elke stam wordt een nummer gespoten. ‘We kappen vandaag allerlei soorten dennenbomen om: dik en dun.’
Want, is het idee, als het hout van de omgekapte bomen sterk genoeg is, kan het gebruikt worden voor de constructie of de gevels van huizen in de regio rondom Bergen. ‘We gaan onderzoeken welke bomen daarvoor het beste zijn.’ Inmiddels worden de laatste stammen ingeladen in een zwarte vrachtwagen. ‘Dat ging vlot’, zegt Hogeweg. ‘Ik had rekening gehouden met demonstranten.’ Via een van de vlaktes loopt de projectleider richting het fietspad. ‘Kijk, dit is buntgras. En daar gaan een blauwvleugelsprinkhaan en een heivlinder.’ Prachtig, vindt Hogeweg. ‘Maar ja, als je van bossen houdt, vind je dit een kale bedoening.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden