Het is natuurlijk beter om alles waar China aan meedoet heel serieus te nemen, maar de groep landen wier leiders soms bijeenkomen onder de naam Brics - Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika - maken het je niet altijd makkelijk.
Over de auteur
Arnout Brouwers is journalist en columnist voor de Volkskrant, met als specialisatie veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Zo lijkt het raar dat dit niet-westerse (of was het antiwesterse?) ‘antwoord op de G7’ voortkomt uit een gedachtenspinsel uit 2001 van Jim O’Neill, econoom van investeringsbank Goldman Sachs, exponent van westers hyperkapitalisme. Maar bij de Brics is alles paradoxaal - en vaak nog erger. In 2009 was het zover met de eerste bijeenkomst van Bric, later Brics: de geboorte van een prediker over ‘mondiaal bestuur’ dat ‘inclusief en egalitair’ was. En die steeds meer volgelingen zou krijgen.
Ik was deze week diep in gedachten verzonken over deze ontluikende nieuwe wereldorde en wat het ons gaat brengen, toen er een geweldig beeld voorbijkwam van de grote leiders van vier van de vijf Brics-landen die vrolijk zwaaiden op een podium. Bij hun schoenen, precies in het midden, stond een computerschermpje op de grond met daarop, via videolink, een lachende en zwaaiende Vladimir Poetin die wordt gezocht wegens verdenking van oorlogsmisdaden. Probeer dan maar serieus te blijven.
Bij de Brics lachen ze dit soort zaken weg (veel Brics-leiders hebben wel een vlekje, van corruptie tot genocide en goelag). De westerse wereldorde had dan misschien het vaak bekritiseerde motto ‘het leven is vurrukkulluk (voor zij die het goed hebben)’. In de nieuwe orde wordt het: klein gebrek, geen bezwaar!
Het is een publiek geheim dat de Brics-landen onderling weinig gemeen hebben en elkaar vaak helemaal niet zo graag mogen. We herinneren ons bijvoorbeeld de Chinese en Indiase grenswachten die elkaar nog niet zo lang geleden letterlijk de hersenpan insloegen. Was dat naastenliefde op zijn Brics?
Wat de Brics wél verenigt, is afkeer van het arrogante Westen, zowel de grote Amerikaanse macht als de hypocriete Europeanen met hun duivelse mooipraterij. Zoiets.
Afgelopen week besloten de Brics-landen dan ook tot uitbreiding met Argentinië (A), Egypte (E), Ethiopië (E), Iran (I), Saoedi-Arabië SA), en Verenigde Arabische Emiraten (UAE). Dat vraagt om een nieuwe naam en dat huiswerk heb ik vast voor ze gedaan. Het nieuwe acroniem van de uitgebreide BRICS wordt logischerwijs EERIE BASICS (for) U. Kortom, griezelige basisprincipes voor u.
Zal het lachen ons gaandeweg vergaan? Zeker en vast. De Brics zijn maar de Brics, maar de trend is onmiskenbaar. In een wereld waarin westerse dominantie op zijn retour is, net als democratie en respect voor mensenrechten, zoekt China naar manieren om een alternatieve wereldorde te bouwen. Hoe meer clubs dat doel dienen, hoe beter. Centraal daarin staat de Chinese poging, mooi beschreven door James Kynge in de Financial Times, om de Verenigde Naties - van origine een ‘westerse creatie’ - in dienst te stellen van Chinese belangen en waarden.
Het potentieel aan nieuwe bondgenoten is, vooral in het mondiale zuiden, groot. Zeker waar het autoritair geleide landen betreft. Een van de bouwstenen voor die alternatieve Chinese wereldorde is het zogeheten Global Development Initiative. Landen die China via dit programma met leningen aan zich bindt, stemmen ook op andere onderwerpen vaak mee met Chinese belangen.
Zo kan het dat terwijl Rusland onder de loep ligt wegens oorlogsmisdaden, China er vorig jaar in slaagde om, kort nadat een VN-rapport mogelijke misdaden tegen de menselijkheid in Xinjiang vaststelde, een debat daarover in de Mensenrechtenraad afgestemd te krijgen. Sterker, China vond 66 landen om een verklaring te ondertekenen die China prijst om zijn eerbied voor de mensenrechten.
Zo wordt binnen de Verenigde Naties de betekenis van universele waarden uitgehold en omgedraaid. Orwell goes global. Tot nu toe staan westerse landen erbij en kijken ernaar. Maar achter de mooipraterij in en buiten Brics zit ook een harde economische waarheid, signaleert Kynge: China exporteerde begin dit jaar voor het eerst meer naar de zich nog ontwikkelende landen dan naar de VS, de EU en Japan.
De Brics-slotverklaring roept op ontwikkelingslanden een grotere stem te geven, ook ‘in leiderschapsposities’. Hoog tijd dat westerse democratieën stoppen met lachen en hier een lonkend perspectief tegenover zetten.
Over de auteur
Arnout Brouwers is journalist en columnist voor de Volkskrant, met als specialisatie veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.