Twee kleine meisjes bij het springkasteel, een met vlechtjes en de ander met een staart, kennen de tekst uit hun hoofd: ‘Zij zullen hem niet temmen, zolang één Vlaming leeft’, zingen ze uit volle borst. ‘Zolang de leeuw kan klauwen, zolang hij tanden heeft.’
Op de IJzerwake in Ieper, een jaarlijkse bijeenkomst van uiterst rechtse Vlaamse nationalisten, is niemand te jong voor een stevige dosis vaderlandsliefde. En dat vaderland, zo wordt de hele dag in liederen en toespraken benadrukt, is dus niet België. ‘Hemel, nee’, zegt Marc Riviere uit Diksmuide vol afschuw. ‘België kan niet snel genoeg worden opgeheven.’
Bezoekers weten dat deze bijeenkomst omstreden is – dat sommige mensen het een bijeenkomst voor bruinhemden noemen, en dat de burgemeester van Ieper liever geen vergunning had verleend. ‘Terwijl er hier toch niets extreems gebeurt’, zegt Steven Bosselaers uit Mechelen. ‘We herdenken, we zingen en we babbelen. Het is juist erg gemoedelijk.’
Over de auteur
Sacha Kester schrijft voor de Volkskrant over België, Israël en het Midden-Oosten. Eerder was ze correspondent in India, Pakistan en Libanon.
De IJzerwake ontstond in 2003 uit onvrede met de gematigde koers van de traditionele IJzerbedevaart: een bijeenkomst die sinds 1920 wordt gehouden bij de monumentale IJzertoren in Diksmuide. Vlamingen herdenken hier het bloedvergieten in de Eerste Wereldoorlog, maar ook dat Vlaamse soldaten indertijd werden gediscrimineerd in het Belgische leger.
Na de Tweede Wereldoorlog kwam de donkere zijde van de nationalistische Vlaamse Beweging, collaborateurs uit de oorlog bijvoorbeeld, ook altijd naar boven bij de bedevaart. Het bedevaartcomité wist zich hier geen raad mee, legde steeds meer de nadruk op de vredelievende oorsprong van de herdenking en nam het woord ‘verdraagzaamheid’ op in haar slogans.
Dat was tegen het zere been van radicaal-rechts, dat besloot een eigen wake te organiseren, met een eucharistieviering en een vlaggenparade, waarna er een eed van trouw aan Vlaanderen wordt afgelegd. Dit gebeurt vol overtuiging: een kleine drieduizend bezoekers – studenten in pak, moeders met kinderwagens en mannen met baarden en tatoeages – steken twee vingers in de lucht en zweren om Vlaanderen ‘totterdood’ te dienen.
Een onafhankelijk Vlaanderen is de eerste stap die we moeten zetten, vertelt een man die zijn naam niet wil zeggen. ‘Daarna moeten we samengaan met Nederland.’ En de Zuid-Afrikaanse liedjes die hier ook worden gezongen? ‘Dat is omdat alle Nederlandstalige volkeren met elkaar moeten samenwerken.’
De man staat bij een kraampje waar shirts met de Vlaamse leeuw erop worden verkocht, net als rompertjes met de tekst: ‘Ik ben het resultaat van een Vlaamse poeze en een Vlaamse Leeuw.’ Elders verkopen ze sokken, mokken en kussentjes met Vlaamse leeuwen, het boek Omvolking van Vlaams Belang-coryfee Filip De Winter, en portretten van August Borms, die na de Tweede Wereldoorlog voor zijn collaboratie ter dood werd veroordeeld. Boven dit alles wapperen vele vlaggen, waaronder de oranje-blanje-bleu Prinsenvlag.
Van tevoren was er dit jaar al sprake van allerlei relletjes. De gemeente had al een vergunning voor de bijeenkomst verleend toen bekend werd dat Dries Van Langenhove gastspreker zou zijn, een flamboyante extreem-rechtse activist die zich volgende maand voor de rechtbank moet verantwoorden voor onder andere racisme. De burgemeester van Ieper, Emmily Talpe, dreigde de vergunning weer in te trekken als de organisatie van de IJzerwake niet onvoorwaardelijk haar handtekening zette onder het zogenoemde vredescharter; een verklaring tegen racisme, discriminatie en haatspraak.
Na enig gesputter gebeurde dat. ‘En het resultaat’, buldert Wim De Wit, de voorzitter van de IJzerwake, vanaf het podium, ‘is dat er vandaag ambtenaren op de weide staan om onze woorden te noteren in de traditie van de Stasi of de Gestapo.’ Drieduizend stemmen joelen afkeurend.
Dezelfde stemmen juichen als Dries Van Langenhove in zijn toespraak rechtstreeks naar de burgemeester uithaalt. ‘Jij denkt dat je mij kunt intimideren door aan te kondigen dat je politie in uniform en in burger gaat sturen om in te grijpen als ik me aan haatspraak bezondig? Wat een naïviteit. Jullie hebben álles al geprobeerd, en als er één ding duidelijk is geworden, dan is het dat ik mij nooit het zwijgen laat opleggen.’
En dan was er nog de Kameraadschapsavond die de avond voor de IJzerwake heeft plaatsgevonden: volgens de organisatie een moment van ‘gezellig met gelijkgestemden liedjes zingen en bier drinken’. Burgemeester Talpe vreesde voor een soort ‘Frontnacht light’, een festival dat vorig jaar werd verboden omdat er artiesten op het programma stonden met fans in het neonazistische milieu die bovendien op de radar staan van de internationale autoriteiten.
Daarom verbood Talpe de Kameraadschapsavond, maar de organisatie van de IJzerwake stapte naar de Raad van State en werd in het gelijk gesteld: een verbod is in strijd met de vrijheid van meningsuiting en het recht op vergadering. Uiteindelijk kwamen er op de avond zelf enkele tientallen mensen opdraven in een grote tent met veel lege stoelen. Op het podium stond een man met een accordeon, en een soort voorganger vertelde dat het boekje kon worden opengeslagen bij bladzijde 13, bij het Zuid-Afrikaanse lied ‘Die sweep het geklap’.
Praten met journalisten mag tijdens deze avond niet, en de dag erna, tijdens de IJzerwake zelf, spreekt Van Langenhove smalend over het ‘verspreiden van linkse laster’. De meeste bezoekers ontwijken daarna alle vragen van de media. ‘Er wordt door journalisten zoveel gelogen’, legt de Nederlander Florens van der Kooi, lid van de extreem-rechtse organisatie Voorpost uit. ‘En dat woord ‘extreem’ is ook kwetsend. Mensen zijn bezorgd en willen hun eigen cultuur beschermen. Ze zijn nationalistisch, dat ben ik zeker ook. Maar dat is iets anders dan racisme of extremisme.’
Het is maar ‘grove humor’ waar de hele wereld over lijkt te vallen, stelt Dries Van Langenhove, de rechtse activist (30) die de gemeente Ieper liever niet op het podium van de IJzerwake had gezien. Van Langenhove kwam in 2018 in opspraak toen het Vlaamse actualiteitenprogramma Pano onthulde welke grappen er binnen Schild & Vrienden werden gemaakt – de jongerenbeweging die door Van Langenhove is opgericht.
Deze club bleek in besloten chatgroepen te grossieren in racisme, antisemitisme en seksisme. Een voorbeeld van die humor? Een foto van een man die met een automatisch wapen in zijn hand op de fiets een zwart kind achtervolgt. ‘Als je staat te barbecueën en je houtskool loopt weg’, stond erboven.
Er waren ook berichten met een andere toon. Zo schreef Van Langenhove zelf dat ‘de dag van geweld’ gaat komen, en dat hij wel weet ‘welke kant is voorbereid’. Naast deze tekst poseerden Van Langenhove en andere groepsleden met wapens.
‘Allemaal framing’, stelde Van Langenhove zelf na het verschijnen van de reportage, maar tegelijkertijd gaf hij paniekerig bevel de chatkanalen te wissen. ‘Ik kan daarvoor vervolgd worden hé’, beet hij zijn vrienden toe in een onderschept gesprek. En dat gebeurt ook: volgende maand staat hij samen met zes anderen terecht voor verboden wapenbezit (pepperspray), racisme en negationisme, oftewel, het ontkennen van algemeen aanvaarde historische gebeurtenissen.
De ophef weerhield Vlaams Belang er niet van om Van Langenhove met open armen te ontvangen en in 2019 werd hij Kamerlid voor deze extreem-rechtse partij. In februari dit jaar stopte Van Langenhove daar weer mee, omdat hij zich ‘altijd meer activist dan politicus’ heeft gevoeld. ‘Ik zet een stap opzij om mij te kunnen focussen op het activisme dat nu nodig is: de boodschap verspreiden via mijn socialemediakanalen.’
Dat levert nog steeds onrust op: vorige maand dienden enkele belangengroeperingen een klacht in wegens het aanzetten tot haat en geweld, nadat Van Langenhove in een video een pridevlag die aan de gevel van een winkel in Brugge wapperde, een pedofielenvlag had genoemd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden