Frances Haugen werd wereldnieuws toen ze als klokkenluider wanpraktijken bij Facebook onthulde. In haar boek De Facebookfaçade vraagt ze zich af waarom van al die duizenden mensen bij Facebook juist zij haar mond opentrok – en wat dat haar heeft gebracht.
‘Facebook weet, tot in het kleinste detail, dat het platform barst van de fouten die schade berokkenen.’ Met die zin slingert The Wall Street Journal in september 2021 een gigantisch onderzoeksverhaal de wereld in. Het legt ontluisterende details bloot over de rol die Facebook speelt bij het verspreiden van haat, complottheorieën en zelfs bij de aanzet tot genocide. Het demonstreert bovendien hoe Instagram, eveneens van moederbedrijf Meta, tieners met een verstoord zelfbeeld aan een infuus van crashdiëten en bikinilijven legt.
Het nieuws slaat in als een bom.
De klokkenluider Frances Haugen is in één klap wereldnieuws. Als iemand die met een nieuwe baan bij het desinformatieteam van Facebook dacht nepnieuws te bestrijden, loopt ze twee jaar later zwaar gedesillusioneerd weer naar buiten – met 22 duizend vertrouwelijke documenten onder haar arm. Haar inkijkje in de wanpraktijken bij Facebook maakt een storm van kritiek los die maanden aanhoudt. Haugen getuigt voor het Amerikaanse Congres, de Europese Unie en verschijnt in talloze tv-programma’s en nieuwsverhalen.
Nu, twee jaar later, blikt Haugen in een hotel in Amsterdam-Oost terug op het tumult. En graaft ze in de periode die daaraan voorafging. Waarom trok uit die tienduizenden mensen die bij Facebook werkten juist zij haar mond open? Dat is wat ze zich afvraagt in haar boek De Facebookfaçade.
Over de auteur
Simoon Hermus is techredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over big tech, AI, sociale media en games.
‘Facebook had een baan voor me bij Civic Misinformation, waar ik nepnieuws zou kunnen bestrijden. Ik wist dat er bij socialemediabedrijven maar weinig mensen werken die inhoudelijk verstand hebben van de werking van algoritmen. Bij mijn vorige baan bij Pinterest had ik daar veel ervaring mee opgedaan. Daarbij is een heel dierbare vriendschap van mij door onlinecomplottheorieën gesneuveld. Dit was een ongelofelijk slimme jongen die door algoritmen in een fuik van desinformatie werd gezogen en daar niet meer uit kwam. Toen hij lange e-mailtirades over George Soros begon te sturen, wist ik dat ik hem kwijt was. Ook al zou ik in mijn eentje nooit een heel bedrijf kunnen veranderen, ik moest het toch proberen.’
‘Mijn twee introductieweken werden verkort tot drie dagen, omdat ik meteen moest beginnen met het inplannen van mijn team – iedereen was nieuw. Er was toen al een groot desinformatieteam, dat samenwerkte met journalisten om berichten te ‘factchecken’. Zij hielden de vijftig ‘belangrijkste’ landen in de gaten, maar de rest van de wereld moesten wij als nieuwelingen met z’n zessen onder onze hoede nemen. Facebook voerde een agressief beleid om ook in de armste landen de grootste te zijn, door mensen gratis data te geven om de app te gebruiken. Daar werd ‘Facebook’ min of meer het woord voor internet.
‘Tegelijkertijd was er geen budget om te controleren wat er in zulke landen op het platform gebeurde, zoals in Myanmar. Voor veel mensen daar was Facebook hun enige bron van informatie. De regering in Myanmar zette Facebook bewust in om de haat tegen de Rohingya aan te wakkeren. Niet veel later vond daar een vreselijke genocide plaats. De problemen stapelden zich zo snel op dat geen enkel team ze aankon, dat was me binnen een paar weken al duidelijk.’
‘Met onze bevindingen werd vrijwel niets gedaan, dus je kunt je voorstellen hoe frustrerend dat voor iedereen was. Daarbij is een hoge werkdruk bij grote techbedrijven normaal, maar hier werden sommige teams wekelijks in een kamertje gezet om ze onder begeleiding ‘op te vrolijken’. Mijn baas nam een MRI-foto van zijn kapotte rug mee, hij was letterlijk bezweken onder de stress. Dat moest ons motiveren om óók door te zetten. Niet veel later werd mijn desinformatie-afdeling van in totaal driehonderd personen opgeheven. Dat was in december 2020. We zouden over het hele bedrijf worden verdeeld, om daar bij alle afdelingen advies te kunnen geven. Door zo te worden uitgesmeerd voelde het alsof de weinige invloed die we al hadden grotendeels teniet werd gedaan, nu we niet meer samen een vuist konden maken.’
‘Net als veel anderen keek ik in het tumult van de reorganisatie sinds lange tijd weer eens op LinkedIn. Daar zag ik een bericht van Jeff Horwitz, een journalist van The Wall Street Journal, die me vroeg of ik wat kon vertellen over wat er bij Facebook speelde. Zelf liep ik toen dus al een tijd rond met de gedachte om de misstanden naar buiten te brengen. Ik sprak met hem af in een park. Zonder telefoons, ik was extreem voorzichtig. Daarna had hij mijn vertrouwen snel gewonnen. Naast Jeff heb ik toen ook contact gezocht met de toezichthouder SEC en het Congres, zij schakelden juristen in om me bij te staan. Hoe dit in detail is verlopen, kan ik om juridische redenen niet vertellen.’
‘Als twintiger maakte ik heftige dingen mee die mijn karakter echt hebben gevormd. Ik kreeg ernstige gezondheidsproblemen, door de zenuwaandoening neuropathie belandde ik in een rolstoel. Ik stopte bij Google en zat vijftien maanden thuis, ik moest opnieuw leren lopen. Hierdoor raakte ik van het carrièrepad af waar ik als tiener al naartoe had gewerkt – maar ik had later dus ook minder te verliezen. Het was niet mijn droombaan om bij Facebook te werken.
‘Bij Google had ik al geleerd me weerbaar op te stellen tegen de blikken van anderen, daar was ik rond 2006 zo ongeveer de enige vrouw op mijn afdeling. Als ik een broodje ging halen, werd ik door de hele kantine aangestaard. Tijdens mijn studie aan de Harvard Business School moest ik mijn mening verdedigen tegen de haantjes in de collegezaal. Alleen de meest agressieve types komen daar binnen. Bovendien leerde ik daar hoe een gezond bedrijf hoort te functioneren.
‘In deze hele periode strandde mijn eerste huwelijk en verloor ik ook mijn huis. Het was klap op klap op klap. Maar hierdoor wist ik ook dat ik alles kon kwijtraken en weer overeind zou krabbelen. Was ik niet bang meer om naar voren te stappen, om op te komen voor wat juist is. Ik wist hoe het wél zou moeten. Ik geloof echt dat als een van deze dingen niet gebeurd was, als ik niet aan Harvard had gestudeerd, mijn baan had verloren of ziek was geworden, ik hier nu niet had gezeten. Dan was het misschien wel iemand anders geweest, bij wie alles op een andere manier ook zo samenviel.’
‘In eerste instantie wilde ik het anoniem doen. Maar dan zou ik jarenlang bang zijn dat mijn identiteit toch zou uitlekken, omdat de media naar me op zoek zouden gaan om mijn motieven te achterhalen. Door wel in de openbaarheid te treden werden mijn argumenten sterker en kon ik toelichting geven bij de gelekte documenten, die voor een buitenstaander vrij complex zijn.’
‘In coronatijd raakte ik geobsedeerd door die YouTube-video’s waarin mensen busjes ombouwen tot tiny houses. Ik heb elektrotechniek gestudeerd en zou een waanzinnige bus kunnen bouwen. Als ik nergens meer aan de bak kom, ga ik in zo’n busje wonen, aan het strand, een beetje surfen. En dan werk ik vanaf mijn laptop als consultant.’
‘Nee, maar ik woon wel aan het strand. Ik ben in coronatijd al naar Puerto Rico verhuisd. Daar werk ik met mijn man vanuit huis. Omdat het warme klimaat beter is voor mijn gezondheid, niet omdat ik niet meer in de Verenigde Staten zou kunnen wonen, hoor. Als blonde vrouw ga je makkelijk op in de menigte, vreemd genoeg word ik alleen in Duitsland en Denemarken weleens herkend op straat.’
‘Ik heb een non-profitorganisatie opgezet, Beyond the Screen. Op de middelbare school doe je proefjes om met basale middelen een idee te krijgen van hoe scheikunde werkt. Dat wil ik ook voor sociale media: een laboratorium waar mensen met een nagebouwd sociaal medium leren hoe zulke platforms in elkaar zitten. Elon Musk kan straks naar Mars omdat hij extern opgeleide astronauten kan aannemen, maar Facebook moet het allemaal zelf uitzoeken met mensen die intern worden opgeleid. Dat leidt tot grote problemen. Ik wil dat mensen het gereedschap hebben om te begrijpen hoe sociale media werken, zodat we voor onze privacy en veiligheid niet alleen meer afhankelijk zijn van de grote techbedrijven zelf.
‘Verder vlieg ik met tussenpozen de wereld over om op evenementen te spreken, om geld te verdienen. Met Beyond the Screen keer ik mezelf geen salaris uit.’
‘Misschien ben ik gek, maar ik zie mezelf nog wel bij Google terugkeren. Het lijkt me fantastisch om aan hun zoekmachine te werken. Zoekvragen zijn geweldig: iemand heeft een probleem en jij kunt dat oplossen.’
‘Nee. Ik ben nog steeds iemand die niet graag in de belangstelling staat. Maar ik heb wel geleerd mezelf te verdedigen, om voor mijn mening uit te komen. Ik weet dat er binnenkort meer Facebookers naar voren stappen, een ex-collega van mij is een boek aan het schrijven. Dat er heel veel mensen zijn die wél hard willen werken om dingen te veranderen, is iets wat ik in dit proces echt geleerd heb.
‘Het klinkt gek, maar iets heel ingrijpends meemaken is een van de beste dingen die je kan overkomen. Het is niet dat ik mensen ellende toewens. Maar als je wordt gedwongen om voor jezelf op te ko Source: Volkskrant