De populaire cricketkampioen die het in 2018 tot premier schopte, legde zich niet neer bij een motie van wantrouwen tegen hem in april 2022. Volgens de anti-establishmentpoliticus had de machtige militaire elite in Pakistan samen met de Amerikaanse regering zijn val bekokstoofd. In gloedvolle speeches zei hij daar bewijs voor te hebben, wat olie op het vuur was voor zijn politieke vijanden en het veiligheidsapparaat.
Aangemoedigd door Khan kwamen zijn aanhangers in mei in opstand: zij koelden hun woede over de afzetting van hun favoriet op onder meer legerbases. Daarna begon de repressie. De ene na de andere prominent uit Khans partij, Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI), werd opgesloten. Militaire tribunalen tegen zo’n honderd burgers die hadden meegedaan aan de protesten joegen Khans aanhang de stuipen op het lijf.
Uiteindelijk ging de belangrijkste oppositiepoliticus van Pakistan begin augustus voor drie jaar achter tralies wegens corruptie. Khan zou inkomsten uit de verkoop van staatsgeschenken, zoals Rolex-horloges, niet bij de belastingdienst hebben opgegeven. Volgens zijn sympathisanten is hij het slachtoffer van een politieke veroordeling.
Over de auteur
Marije Vlaskamp is buitenlandredacteur en schrijft geregeld over de positie van China in de wereld. Ook volgt ze de ontwikkelingen elders in Azië. Ze was 18 jaar correspondent in Beijing.
Nee. Afgelopen week is er een nieuw strafrechtelijk onderzoek begonnen tegen de PTI-voorman, ditmaal wegens het lekken van staatsgeheimen. Alles draait om een versleuteld verslag van een gesprek tussen het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken en de Pakistaanse ambassadeur in Washington. Die bespreking, op 7 maart 2022, ging over een bezoek dat Khan als premier aan Moskou bracht op de dag dat Rusland Oekraïne binnenviel, iets waar de Amerikanen bepaald niet gelukkig mee waren. Daarna was Khan met anti-westerse retoriek blijven hameren op neutraliteit inzake de oorlog tegen Oekraïne.
De Verenigde Staten en Pakistan hebben een ingewikkelde relatie: in ruil voor wapens en hulpgeld staat Pakistan de VS bij in de strijd tegen terrorisme. Maar deze samenwerking wordt geregeld bedorven door onderling wantrouwen. Op dit moment zijn de betrekkingen aardig verzuurd.
Khans buitenlandbeleid zou volgens het gelekte gespreksverslag niet alleen slecht zijn voor de betrekkingen met Washington, het zou Pakistan ook in een breder internationaal isolement brengen. Maar voor de Amerikanen zou ‘alles vergeven zijn’ als Khan door een motie van wantrouwen het veld zou ruimen. Een maand later werd hij door het parlement weggestemd.
Al anderhalf jaar voert Khan het bewuste gesprek aan als ‘bewijs’ van een samenzwering tegen hem, maar de inhoud van het verslag werd pas deze maand bekend door een publicatie van de linkse Amerikaanse website The Intercept. Die bracht de onthulling op een pikant moment: daags na Khans veroordeling wegens corruptie.
Een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zei tegen The Intercept dat niets in ‘deze vermeende opmerkingen’ erop duidt dat Washington ‘een standpunt inneemt over wie de leider van Pakistan moet zijn’. Of het geheime document authentiek is, wie het aan The Intercept heeft doorgespeeld en of dat wel of niet in het belang van Khan is, dat blijft voorlopig onduidelijk. Ondertussen zitten Khans vijanden niet stil.
Eerst werd de minister van Buitenlandse Zaken uit Khans kabinet, Shah Mehmood Qureshi, gearresteerd. Daarna maakte president Arif Alvi tot verbijstering van heel Pakistan bekend dat hij had geweigerd amendementen voor een aangescherpte staatsveiligheidswet te ondertekenen. Als partijgenoot van Khan stond Alvi in eigen gelederen onder druk, omdat de omstreden wetswijziging ‘de staat de strop zou geven om politieke leiders mee op te hangen’, zoals de Engelstalige krant Dawn in een commentaar schreef.
De wetswijziging was al goedgekeurd door het parlement toen Alvi zich er plotseling tegen verzette. Nu heerst er verwarring over de vraag of de nieuwe staatsveiligheidswet zonder Alvi’s handtekening überhaupt geldig is, terwijl Khan en Qureshi al wel op grond van die wet worden aangepakt.
Het leger geniet een vrijwel onaantastbare status onder de strengere wet, die veiligheidsdiensten ruimere bevoegdheden geeft. Zo kunnen mensen die indirect en onbedoeld contact hebben met ‘vijanden’, zoals buitenlandse mogendheden, zonder arrestatiebevel worden aangehouden. Ook is de wet uitgebreid tot digitale communicatie. Dat is slecht nieuws voor kritische vloggers en bloggers.
Khan is nog niet in staat van beschuldiging gesteld, maar een veroordeling wegens het doorspelen van staatsgeheimen zou grote gevolgen hebben voor hem en zijn partij. Op dit misdrijf staat 2 tot 14 jaar celstraf. In uitzonderlijke gevallen kan zelfs de doodstraf worden opgelegd.
Tegen Khan lopen daarnaast meer dan honderd andere aanklachten – van fraude tot terrorisme. En elke veroordeling leidt tot uitsluiting van verkiezingsdeelname. Het is de vraag of Khans aanhang dit rustig over zich heen zal laten komen of dat er opnieuw hevige rellen uitbreken. Deze ernstige politieke instabiliteit belooft niet veel goeds voor de toch al breekbare Pakistaanse democratie. Nu al wordt voorspeld dat de landelijke verkiezingen, die een nieuw machtsevenwicht zouden kunnen brengen, tot begin volgend jaar worden uitgesteld.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden