N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Misschien was ik beïnvloed door Kamagurka’s stelling dat er grenzen zijn aan de ernst, maar ik moest erg lachen om de comeback van Pieter Omtzigt. Alleen al de timing: zondagavond tien uur, net na de zaktijd van de ochtendkranten. Op ongeveer hetzelfde moment zei Luc Zeebroek, oftewel Kamagurka, bij Zomergasten dat humor niet het domein moet zijn van uitsluitend erkende grappenmakers. Overal in het leven zijn er dingen om te lachen.
En inderdaad, er is van alles grappig aan de heisa rondom Pieter Omtzigt. De discrepantie, bijvoorbeeld, tussen Omtzigts enorme populariteit en zijn vrees om de verkiezingen te winnen. Na wekenlange mediaspeculaties over de verzilvering van 46 gepeilde zetels, probeert hij de verwachtingen te temperen als een Griekse brandweerman die het opneemt tegen een oncontroleerbare vuurzee. De lieveling die niet wil winnen: het doet denken aan highschool-films waarin de nukkige nerd tegen wil en dank tot prom queen wordt benoemd.
Nog grappiger vond ik het feit dat Omtzigt de boze, wantrouwende, ‘afgehaakte’ burger weet te mobiliseren met, of moet ik zeggen ondanks, een onwaarschijnlijk thema als speerpunt: staatsrechtelijke en democratische vernieuwing. In het ‘basisdocument’ voor de nieuwe partij en in het tegelijk gelanceerde filmpje doet hij een aantal voorstellen, waaronder een nieuw kiesstelsel met regionale lijsten, en toetsing van wetten door een constitutioneel hof.
Hoe populair dit soort systeemhervormingen zijn blijkt wel uit het feit dat de minister die erover gaat, Hanke Bruins Slot (Binnenlandse Zaken, CDA), ongeveer nooit in het nieuws is. Haar voorganger Kajsa Ollongren trok vooral de aandacht toen ze als verkenner haar aantekeningen ongelukkig vasthield.
Ondertussen waren deze ministers braaf bezig met de aanbevelingen van de ‘staatscommissie parlementair stelsel’. Die commissie, uiteraard onder leiding van Johan Remkes, had in 2018 mogelijkheden gepresenteerd om de vertegenwoordiging en het vertrouwen van burgers in de politiek te vergroten. Denk aan: een correctief bindend referendum, een nieuw kiesstelsel met meer gewicht voor voorkeurstemmen, toetsing aan de Grondwet door een constitutioneel hof. Sommige aanbevelingen werden genegeerd, andere afgeschoten (het referendum), maar juist voor constitutionele toetsing en een nieuw kiesstelsel heeft Bruins Slot vergevorderde plannen.
Het kiesstelsel wil ze zo aanpassen dat kiezers op een lijst of een persoon kunnen stemmen. Het wetsvoorstel, dat binnenkort opnieuw naar de Raad van State gaat, wijkt af van Omtzigts voorstel maar kan volgens Bruins Slot wel leiden tot betere regionale vertegenwoordiging. Voor het andere plan, de constitutionele toetsing, ligt een grondwetswijziging klaar: Bruins Slot en haar collega Weerwind (Rechtsbescherming) willen rechters toestaan wetten te toetsen aan de Grondwet. Dit lijkt op wat Omtzigt wil, alleen kiezen Bruins Slot en Weerwind, na advies van de Hoge Raad, de Raad van State en de Raad voor de rechtspraak, voor toetsing door individuele rechters in plaats van door een constitutioneel hof.
Dit zijn ingewikkelde, technische discussies, en zeker geen thema’s waarover burgers uit zichzelf beginnen. Op straat in Zoetermeer noemden mensen deze week tegen NRC-verslaggever Titia Ketelaar vooral „normen en waarden” en „omgangsvormen in de politiek” als punten van zorg, naast de gebruikelijke onderwerpen als veiligheid en wonen. Over systeemhervormingen zwegen ze. Geen wonder dus dat er, na wat media-aandacht rond de presentatie, weinig meer van Remkes’ rapport en de daaropvolgende plannen is vernomen. Geen wonder ook dat geen enkele politieke nieuwkomer over zo’n taai onderwerp begint.
En des te grappiger dat de man van 46 zetels doodleuk deze conversation stopper tot speerpunt maakt. Het toont zijn inhoudelijke gedrevenheid, koppigheid en gebrek aan spindoctors. Precies die eigenschappen maken hem voor kiezers aantrekkelijk: tegen Ketelaar roemden veel mensen zijn „eerlijkheid”. „De aantrekkingskracht van Omtzigt zit hem minder in de inhoud, en meer in zijn karakter”, aldus opiniepeiler Peter Kanne in het artikel.
De vraag is of het Omtzigt gaat lukken straks niet alleen zijn karakter, maar ook zijn gedetailleerde plannen voor systeemhervorming over het voetlicht te brengen. Zal hij het minst sexy onderwerp aller tijden bekendheid kunnen geven buiten de Kamercommissie Binnenlandse Zaken? Zou er dan over bijvoorbeeld het nieuwe kiesstelsel worden nagedacht door meer dan een handjevol deskundigen en Kamerleden? Dit zou meer dan grappig zijn: het lijkt me ook goed en interessant.
Floor Rusman (f.rusman@nrc.nl) is redacteur van NRC
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC