Vrouwen zijn ‘niks meer dan een hoer’, ‘vrouwen zijn sperma-emmers’ en mannen zullen ‘hun nekken breken’ om ‘hun lul erin te steken’. Deze uitspraken, die werden gedaan tijdens een herendiner bij de Amsterdamse studentenvereniging A.S.C./A.V.S.V., lieten vorige zomer zien wat de cijfers al langer zeiden: seksueel grensoverschrijdend gedrag onder studenten is een probleem. Maar liefst twee op de drie studenten krijgen ermee te maken tijdens de studententijd. Een op de tien vrouwen wordt in die periode zelfs verkracht, bleek uit onderzoek van Amnesty International en I&O Research.
Deze alarmerende cijfers en uitspraken vormden de aanleiding voor het Studentenpact seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, dat donderdag werd gepresenteerd door regeringscommissaris Mariëtte Hamer en verschillende studentenorganisaties en -verenigingen. De dertig punten tellende checklist moet studentenverenigingen helpen bij het voorkomen, herkennen en aanpakken ervan. De verenigingen die zich aansluiten bij het pact kunnen leren van elkaars do’s en don’ts, is het idee.
Maar hoe vertalen de goede voornemens uit de checklist zich naar de studentenpraktijk? De Volkskrant vroeg twee studentenverenigingen wat zij doen om seksueel grensoverschrijdend gedrag te voorkomen en aan te pakken?
Bij Vindicat leert de ervaring dat seksueel grensoverschrijdend gedrag onder studenten vaak een interpretatieverschil is. ‘De ene persoon heeft geen vervelende bedoelingen, terwijl de andere persoon dat wel zo kan ervaren’, zegt senaatslid Janne van Waveren. Om dat te voorkomen, besteedt de vereniging in de introductietijd en tijdens jaarlijkse (niet verplichte) symposia aandacht aan het aangeven van grenzen en het vragen van toestemming. ‘We willen onze leden meegeven dat je echt duidelijk aan elkaar vraagt: wil je bij mij slapen vannacht?’, zegt Vindicat-senator Adriaan Zoetmulder. ‘En dan moet er een heldere ja komen of anders niet.’
Zodra de introductieperiode erop zit, speelt het sociale leven zich voor een groot deel af op de sociëteit. Daar houden de veertien bestuursleden een oogje in het zeil, zegt de senator. ‘We hebben een training gevolgd om te herkennen hoe seksueel grensoverschrijdend gedrag eruitziet. En als we het denken te zien, dan proberen we oogcontact te maken. Of we steken even een duim op, om te checken of alles goed gaat.’ Ook is er onlangs fellere verlichting opgehangen en zijn er meer camera’s bijgekomen, om alles in de donkere feestzaal goed in de gaten te kunnen houden.
Mocht er toch iets gebeuren, dan kunnen leden een melding maken bij een van de interne of externe vertrouwenspersonen of in de Vindicat-app, waar ook anoniem melding kan worden gedaan. Of dat geen valse meldingen in de hand werkt? ‘We doen in principe niet meteen iets met een anonieme melding’, zegt Van Waveren. ‘Maar als we vaak over dezelfde persoon een melding krijgen, dan kunnen we diegene extra in de gaten houden tijdens verenigingsavonden.’
Dat grensoverschrijdend gedrag ingebakken kan zitten in een verenigingscultuur, heeft Vindicat zelf aan den lijve ondervonden. In 2016 ging op sociale media een zogenoemde ‘Banga-lijst’ van verenigingsvrouwen rond, met wie je gemakkelijk seks zou kunnen hebben. Sindsdien heeft de vereniging hard gewerkt aan een cultuuromslag, zegt de senator. Hij is zelf vijf jaar lid en heeft de mores zien veranderen. ‘Er wordt nu met veel meer respect over vrouwen en mannen gesproken. Zelfs bij de kleinste flauwe grapjes spreken leden elkaar nu al aan. Ik denk dat we, doordat we dat toen hebben meegemaakt, misschien wel iets vooroplopen op dit gebied.’
Bij studentenvereniging Virgiel, een van de medeauteurs van het studentenpact, staat grensoverschrijdend gedrag sinds drie jaar op de agenda. Wie binnenkomt op de sociëteit ziet posters aan de muur hangen, waarop staat waar gemeld kan worden en wat er met die melding gebeurt. Daarvoor liggen draaiboeken klaar.
Zeven vertrouwenspersonen, vanuit verschillende takken van de vereniging, zijn de eerste aanspreekpunten voor de leden. Want seksueel grensoverschrijdend gedrag is helaas niet helemaal te voorkomen, weet bestuurslid Sam van Haren. Zij maakte vorig jaar mee dat een lid zich bij hen meldde, na een onprettige ervaring op seksueel gebied. ‘Wat ik daar vooral heftig aan vond, is dat iets wat voor jou als een veilige plek voelt, dat opeens voor iemand anders niet meer is’, zegt ze. ‘Het komt dus overal voor, ook bij ons.’
De vereniging probeert seksueel grensoverschrijdend gedrag, net als mentale problematiek en pestgedrag, bespreekbaar te maken onder de leden. Dat doen ze door allerhande verplichte workshops, waarbij leden zich buigen over vragen als: ‘Stel je bent aan het zoenen, maar je wilt niet meer. Wat doe je dan?’
Tijdens de workshops vertellen oudere Virgiel-leden ook aan jongere leden over hun ervaringen. ‘Bij seksueel grensoverschrijdend gedrag komt veel schaamte kijken’, zegt Van Haren. ‘Degenen die het overkomt, hebben soms een schuldgevoel, omdat ze denken dat ze het hadden kunnen voorkomen. Dat proberen we weg te nemen. Ons uitgangspunt is: als iemand anders over jouw grenzen gaat, dan ben jij nooit degene die fout zit.’
De checklist en het studentenpact zien ze als een geheugensteuntje voor zichzelf en een opstapje voor verenigingen die minder ver zijn dan zij, zegt Van Haren. Voor henzelf verandert vooral het aantal leden dat een training krijgt om ongewenste gedrag te herkennen. ‘Naast het bestuur volgt straks ook het barpersoneel die training verplicht. Het aantal paar ogen stijgt zo van tien naar 26.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden