In de week waarin Jevgeni Prigozjin – waarschijnlijk – uit de lucht werd geschoten, woonde de Russische president Vladimir Poetin de top van de Brics-landen in Zuid-Afrika bij. Via een videoverbinding, want hij wordt gezocht door het Internationaal Strafhof. Dat leek zijn Brics-partners allerminst te deren, evenals het feit dat Rusland is afgegleden tot een maffiastaat.
Het gezelschap van opkomende landen verwelkomde zes nieuwe leden: Argentinië, Egypte, Ethiopië, Iran en de Verenigde Arabische Emiraten. De meeste daarvan zijn autocratieën die de mensenrechten schenden.
De Brics is vooral een praatclub, maar de uitbreiding van het forum is een belangrijk politiek feit. Het is een overwinning voor China dat zich zo graag opwerpt als leider van de Global South, het opkomende mondiale Zuiden, tegen de westerse dominantie.
Toch kiezen de Brics-landen niet voor China, zoals landen tijdens de Koude Oorlog voor de Verenigde Staten of Rusland kozen. India en Brazilië, maar ook veel kleinere landen, proberen juist hun opties open te houden, van beide partijen te profiteren en ze tegen elkaar uit te spelen als de gelegenheid zich voordoet.
De uitbreiding van de Brics illustreert vooral de verschuivende machtsverhoudingen in de wereld. Het Westen verliest terrein. Dat geldt zelfs voor de Verenigde Staten, nog altijd veruit het machtigste land ter wereld. Na de uitbreiding zijn de Brics-landen goed voor 37 procent van het mondiale bruto binnenlands product. Dat zal toenemen: de groei zit in de Global South, niet in het Westen. Zo wordt de zone waarin democratie en mensenrechten hooguit van ondergeschikt belang zijn steeds groter.
Het Westen wordt vaak terecht verweten dat het hypocriet is met zijn pleidooi voor democratie en mensenrechten. Het leest anderen de les, maar schuift zijn verheven principes opzij als het zijn belangen wil verdedigen. Zie bijvoorbeeld de recente migratiedeal met de Tunesische autocraat Saied.
Maar wat de Brics-landen te bieden hebben, is zeker niet beter: cynisme. Poetin is van harte welkom, ook al viel hij een buurland binnen en laat hij politieke tegenstanders vermoorden of opsluiten. Iran mag erbij komen, al voert het een meedogenloze campagne tegen jongeren die vrijheid willen en brengt het de wereldvrede in gevaar door een eigen kernbom te ontwikkelen. In de wereld van Brics worden geen vragen gesteld.
In deze schuivende wereldorde dreigt Europa steeds eenzamer te worden met zijn verhaal over democratie en mensenrechten, zeker als Donald Trump of een geestverwante Republikein volgend jaar de presidentsverkiezingen in Amerika zal winnen. In dat geval dreigt het Westen uit elkaar te vallen en Europa zijn belangrijkste bondgenoot te verliezen.
Europa krijgt het moeilijk in deze nieuwe wereld, gehandicapt door de erfenis van zijn kolonialisme. Het zal in elk geval de banden met andere democratieën moeten aanhalen, vooral in Latijns-Amerika en Azië. Om zijn belangen te verdedigen zal het zaken moeten doen met dubieuze regimes, waardoor het verwijt van hypocrisie zal klinken.
Maar ondanks alles moet het Westen zich blijven inspannen voor de bevordering van democratie en mensenrechten. Als het Westen het niet meer doet, wie dan wel? Cynisme is erger dan hypocrisie.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden