Wopke Hoekstra (CDA) gaat, als het aan het demissionaire kabinet ligt, naar Brussel als vervanger van Eurocommissaris Frans Timmermans. Het is een opmerkelijke voordracht, omdat zo – samen met het zwangerschapsverlof van minister Liesje Schreinemacher (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) aan het eind van dit jaar – een lacune dreigt te ontstaan in het Haagse buitenlandbeleid tijdens een periode van grote internationale spanningen.
Opmerkelijk ook omdat het kabinet niet heeft gekozen voor andere zeer ervaren kandidaten – zoals oud-diplomaat en oud-minister Tom de Bruijn – die de functie tijdelijk hadden kunnen vervullen tot een nieuw kabinet volgend jaar een voordracht had kunnen doen voor de nieuwe Europese Commissie die dan wordt gevormd. Maar waarschijnlijk ziet de demissionaire minister Hoekstra zelf de voordracht als een mooie aftocht uit Den Haag, waar de partij die hij de afgelopen jaren leidde in een vrije val is beland.
Hoekstra was zeker aan het begin van de oorlog de belichaming van de draai die Nederland toen maakte: van terughoudendheid inzake assistentie aan Oekraïne (politiek, economisch of anderszins) naar volledige steun aan Kyiv in zijn pogingen zich te verzetten tegen grootschalige Russische agressie.
Mede onder invloed van een stroom onheilspellende berichten van Amerikaanse inlichtingendiensten liet Hoekstra een maand voordat de grootschalige invasie begon aan de Kamer weten dat het kabinet ‘welwillend’ zou kijken naar Oekraïense verzoeken – bilateraal of aan de Navo – om wapens te leveren.
Hij erkende toen ook dat Nederland in maart 2021 in Navo-verband, samen met Duitsland, zulke wapenleveranties nog had geblokkeerd uit vrees dat die zouden kunnen bijdragen aan escalatie. Nederland zou uitgroeien tot een van de relatief grotere bijdragers van wapen- en andere steun aan Kyiv. Eerder dan andere landen overwon het zijn schroom om ook zwaardere wapensystemen als pantserhouwitsers en jachtvliegtuigen te sturen.
Demissionair premier Mark Rutte erkende donderdag dat Hoekstra’s vertrek vanuit het perspectief van de oorlog in Oekraïne ongelukkig is, maar zei dat dit niet opwoog tegen de voordelen: Hoekstra’s ruime internationale ervaring als achtereenvolgens minister van Financiën en Buitenlandse Zaken. Die ervaring valt niet te betwisten, maar de herinneringen eraan zijn niet overal in Europa positief.
Dat bleek al snel nadat zijn nominatie bekend was geworden. De socialistische fractie (S&D) in het Europees Parlement – het orgaan waar Hoekstra zijn kandidatuur voor moet verdedigen in een hoorzitting, en dat moet instemmen met de voordracht – publiceerde vrijdag een scherpe verklaring over Hoekstra.
Daarin wordt duidelijk dat de messen geslepen worden: de S&D-groep eist dat de klimaatportefeuille in handen blijft van een sociaal-democraat (net als Timmermans) en niet overgaat naar een christen-democraat, omdat het juist die fractie (de EVP) was die de laatste maanden in Brussel dwarslag bij het aannemen van Timmermans’ Natuurherstelwet.
Maar de S&D noemt Hoekstra ook een ‘controversiële kandidaat’ vanwege zijn uitlatingen over zuidelijke landen tijdens de covid-crisis. In het Europees Parlement zal men niet zozeer kijken naar wat Hoekstra al dan niet voor Oekraïne heeft betekend, maar des te meer hoe hij aan het begin van de covid-crisis, een tijd van uiterste nood in bijvoorbeeld Italië en Spanje, vroeg naar onderzoek over de financiële soliditeit van die landen. Dat werd als zeer kwetsend ervaren en is niet vergeten.
Volgens een ervaren Brussel-watcher neemt het kabinet dan ook een gok met de voordracht van Hoekstra – niet in de Commissie, maar in het Parlement. Bij de sonderingen in Brussel voorafgaand aan Hoekstra’s voordracht zal het kabinet niet op bezwaren zijn gestuit van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Zij is van dezelfde politieke kleur als Hoekstra, en hield zich in de controverse rondom de Natuurwet tamelijk stil.
Heel anders ligt dat in het Parlement, dat zich al warmdraait voor de Europese verkiezingen van volgend jaar. Een voordracht van een EVP’er die ooit nog voor Shell werkte, weinig profiel heeft op klimaat en zuidelijke EU-landen tegen zich in het harnas joeg tijdens de covid-crisis – daar kunnen de sociaal-democraten en groenen in Brussel wel wat mee. Evenmin is zeker hoeveel steun Hoekstra zal krijgen van parlementariërs van andere politieke stromingen, inclusief de zijne, uit zuidelijke landen.
Het is voorlopig dus een open vraag of Hoekstra ongeschonden door de hoorzitting komt en groen licht krijgt van het Parlement. Hoewel het oordeel van het Parlement formeel niet dwingend is, is het al vaker voorgekomen dat het Europees Parlement een kandidaat tegenhield.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden