Van TikTok en Instagram tot Amazon en Google, de negentien grootste onlineplatforms moeten zich vanaf vrijdag gaan houden aan de Digital Services Act (DSA). De slogan: ‘Wat offline verboden is, moet online ook verboden zijn.’ Boetes voor overtredingen kunnen oplopen tot 6 procent van de jaaromzet. Voor Meta zou dat bijvoorbeeld neerkomen op een bon van ruim 6 miljard euro.
De DSA verbiedt onlinehandel van illegale goederen en verplicht digitale platforms strenger op te treden tegen desinformatie. Ook worden gerichte advertenties naar minderjarigen verboden en moeten bedrijven hun algoritmen meer uit de doeken doen. Gebruikers krijgen nu ook de keuze om de algoritmen achter de gepersonaliseerde berichtenstroom uit te zetten.
Over de auteur
Frank Rensen is wetenschapsjournalist en schrijft voor De Volkskrant over technologie. Hij studeerde sterrenkunde in Leiden.
Bijna drie jaar nadat de eerste vorm van de DSA bij wetgevers belandde, gaat deze nu echt in werking voor platforms met meer dan 45 miljoen maandelijkse gebruikers. Het doel van de DSA is om de macht van de grootste techbedrijven te beteugelen en consumenten meer controle over en inzicht in het gebruik van apps en websites te geven.
‘Offline kunnen we kiezen tussen verschillende kranten, radiostations en televisiezenders die ons nieuws serveren. Online worden we geconfronteerd met het algoritme dat onze aandacht zo lang mogelijk vasthoudt om meer advertenties te verkopen, zonder journalistieke codes’, zegt Europarlementariër en DSA-onderhandelaar Paul Tang (PvdA). ‘Ik ben heel blij dat het ons gelukt is om daar verandering in te brengen, tegen het zere been van Big Tech.’
Om deze invloed van algoritmen te temperen, verplicht de DSA social-mediaplatforms om hun gebruikers ten minste één berichtenstroom te bieden die op geen enkele manier gepersonaliseerd is. In het geval van YouTube of Facebook is die al beschikbaar, maar bijvoorbeeld TikTok moest met iets nieuws komen: daar kunnen gebruikers gepersonaliseerde aanbevelingen uitzetten, waarna een chronologische feed ontstaat van video’s uit hun directe omgeving, van kanalen waarop zij geabonneerd zijn.
De aanpak van Snapchat en Instagram is vergelijkbaar. Op YouTube zullen gebruikers ook de keuze krijgen om af te zien van video-aanbevelingen, mits zij hun hele kijkgeschiedenis verwijderen en stopzetten.
Het is daarentegen nog de vraag in hoeverre gebruikers af willen van aanbevelingen op sociale media. Zo is het succes van TikTok voor een groot deel te wijten aan de precisie waarmee het algoritme de voorkeuren van gebruikers kan doorgronden. Hoewel de DSA consumenten meer controle geeft over de inhoud die zij te zien krijgen op digitale platforms zoals TikTok, ‘hebben zij alsnog in handen wat voor alternatieven gebruikers krijgen, als zij personalisatie uitzetten’, zegt Micha Groeneveld, ICT-jurist bij BDO. ‘Het wordt pas echt interessant als gebruikers zelf aan de knoppen van het algoritme kunnen zitten.’
X, voorheen Twitter, heeft via officiële kanalen weinig van zich laten horen over de DSA. Wel stapte X in mei uit een vrijwillige EU-code om desinformatie te bestrijden, waarna Thierry Breton, eurocommissaris interne markt, tweette: ‘Er blijven verplichtingen. Je kunt vluchten, maar je kunt je niet verstoppen.’ Spierballentaal, volgens Bér Engels, woordvoerder van privacystichting Bits of Freedom. ‘Overtredingen moeten daadwerkelijk tot sancties leiden. Met boetes tot 6 procent van de jaaromzet kan de EU Big Tech raken waar het pijn doet: in de portemonnee. Hopelijk blijft het niet bij streng taalgebruik.’
DSA en inhoudsmoderatie
Een belangrijk speerpunt van de DSA is een verbeterde, transparantere moderatie van wat er op sociale media staat. Zo kan bijvoorbeeld YouTube, tenminste nu nog, video’s verwijderen zonder de maker daarvoor een reden te hoeven geven. De DSA gaat dit bestrijden, door creatievelingen op sociale media het recht te geven dit soort beslissingen aan te vechten. Dit kan op het platform zelf of eventueel in een rechtszaak.
Wanneer gebruikers op bijvoorbeeld Facebook een bericht zien dat zij schadelijk of anderzijds schokkend vinden, kunnen zij dit rapporteren. Door het grote aantal berichten op Facebook worden weinig alarmsignalen echt behandeld. Om dit probleem te verhelpen introduceert de DSA de zogeheten ‘trusted flaggers’, vertrouwde experts wier rapporten voorrang krijgen. Zo komt het signalement van kinderporno, gedaan door een bekende stichting die dit bestrijdt, altijd boven op de stapel rapporten te liggen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden