Bekend werd Jevgeni Prigozjin (62) als ‘Poetins kok.’ Maar de leider van het Wagnerleger, die woensdag omkwam bij wat misschien een aanslag zijn leven was, eindigde als grootste uitdager van Poetins macht.
Kok van Poetin was Prigozjin nooit werkelijk, het schijnt zelfs dat hij helemaal niet kon koken. Wel was hij jarenlang de vaste cateraar van het Kremlin, het Russische leger en tal van overheidsinstanties. In feite dankt Prigozjin zijn hele zakelijke carrière aan klussen die Poetin hem gunde.
De twee kennen elkaar uit de tijd dat Poetin in de vroege jaren negentig locoburgemeester van Sint-Petersburg was en Prigozjin een jonge ex-gedetineerde die in de Sovjettijd negen jaar opgesloten had gezeten in verschillende strafkampen voor onder andere straatroof.
Na zijn vrijlating was Prigozjin een hotdogkraam begonnen in de tweede stad van Rusland, waarmee hij bewees dat hij beschikte over een uitstekend gevoel voor de tijdgeest. Want het kon veel Russen in de verwarrende, harde jaren negentig niet ‘westers’ genoeg zijn. Dat zijn zakelijk instinct al even uitstekend was, bewees Prigozjin in die jaren ook. Uit de hotdogkraam groeiden een supermarktketen, een cateringbedrijf en een aantal chique restaurants waar Poetin graag dineerde.
Later, toen de Poetin aan Prigozjin vleugels had gegeven, stortte hij zich in zijn nieuwe zakelijke avonturen. In 2013 begon hij zijn ‘trollenfabriek’, waar honderden Russen fakenieuws het internet op slingerden, onder andere om de Amerikaanse verkiezingen te beïnvloeden. Een jaar later, in 2014, kocht Prigozjin het toen nog kleine huurlingenlegertje dat was vernoemd naar zijn latere commandant Dmitri Oetkin, wiens bijnaam Wagner luidt.
Zo werd de kale man, met het inmiddels wereldwijd bekende vlezige gezicht, Poetins manusje-van-alles: van het verzorgen maaltijden voor schoolkinderen in Moskou tot bloedige klussen in Syrië, Oekraïne of de Centraal Afrikaanse Republiek. Zijn carrière is exemplarisch voor de verwevenheid van de bovenwereld en onderwereld in het Rusland van Poetin én van hoezeer zakelijk succes samenhangt met een goede verstandhouding met het Kremlin.
Poetin heeft lang ontkend dat Prigozjin een machtsfactor van betekenis was geworden, zeker als het over de Wagnergroep ging. Want huurlingenlegers mogen helemaal niet bestaan volgens de Russische wet. Als journalisten vroegen wie die stille kale man was die steeds aan tafel zat als Poetin dineerde met belangrijke internationale gasten, luidde het antwoord: dat is onze cateraar.
Prigozjin zelf maakte ook pas afgelopen najaar bekend – een half jaar na de inval in Oekraïne – dat hij ‘de baas van Wagner’ was. Niet lang daarna begon hij kritiek te leveren op de manier waarop de Russische legerleiding de oorlog in Oekraïne aanpakt. In zijn tirades moesten vooral minister van Defensie Sergej Sjojgoe en stafchef van het leger Valeri Gerasimov het ontgelden. Hij kreeg bijval, ook binnen het leger.
Het conflict kwam openlijk aan de oppervlakte in mei dit jaar, toen hij dreigde de Wagnermanschappen terug te trekken uit het al maanden belegerde Oost-Oekraiënse stadje Bachmoet als hij niet snel meer munitie zou krijgen. Poetin liet hem begaan, tot veler verrassing.
Daaraan kwam een einde door Prigozjins couppoging eind juni, precies twee maanden voor de vliegtuigcrash van afgelopen woensdag. Die noemde Poetin ‘verraad.’ De vraag of Prigozjin Poetins wraak zag aankomen, als het wraak was, neemt hij mee in zijn graf.
Source: Volkskrant