Een kwart eeuw geleden bracht Poetins agressie hem populariteit als hersteller van stabiliteit. Met zijn huidige agressie heeft Poetin die credits verspeeld.
Een bloemenzee voor een oorlogsmisdadiger. Dat beeld uit Sint Petersburg mag typerend heten voor het huidige Rusland. De dood van Jevgeni Prigozjin – hoogstwaarschijnlijk geen ongeluk – lijkt de voorlopige afsluiting van de dramatische muiterij die twee maanden geleden de broosheid van Poetins machtsstructuur aan de oppervlakte bracht. Voorlopig, want Prigozjin was populair onder soldaten en patriottische Russen die moe werden van alle officiële leugens over de oorlog.
Prigozjins muiterij, waarbij hij zonder tegenstand optrok richting Moskou, onderweg nog toestellen van de Russische luchtmacht uit de lucht schietend, eindigde abrupt door een deal met het Kremlin. Het beeld van de woedende, emotionele Poetin die over verraad sprak en zijn eigen ordediensten maande loyaal te blijven, sprak boekdelen. Het toonde hoezeer de oorlog tegen Oekraïne zich als een boemerang tegen Poetins eigen gezag had gekeerd. En hoezeer hem dat verontrustte.
Precies twee maanden later werd een met Prigozjin bevriende generaal definitief vervangen en explodeerde Prigozjins zakenvliegtuig met daarin ook zijn belangrijkste Wagner-kompaan. Wie nog altijd in de mythe van de ‘krachtige leider’ Poetin gelooft, zou kunnen concluderen dat hij nu weer ‘de orde en het gezag’ in zijn land heeft hersteld. In werkelijkheid voltrekt zich een ander scenario waarbij, in de woorden van de Britse expert Mark Galeotti, de Russische elite Poetin steeds meer beschouwt als ‘moorddadig onberekenbaar’.
Geen misverstand: Poetins bewind is vanaf het prille begin gekenmerkt door wraaklustig geweld tegen tegenstanders of critici van het regime. Aan de basis van Poetins populariteit stond zijn besluit een nieuwe oorlog tegen Tsjetsjenië te beginnen na een serie nooit opgehelderde terroristische aanslagen tegen flatgebouwen in Russische steden waarbij honderden burgers om het leven kwamen. Tsjetsjeense terroristen kregen de schuld, maar er zijn vanaf het begin serieuze aanwijzingen geweest dat de geheime dienst zelf verantwoordelijk was. Poetins harde optreden in die tijd legde de basis voor zijn populariteit in Rusland als hersteller van stabiliteit.
Bijna een kwart eeuw later is Poetin nog steeds aan de macht, maar met ‘stabiliteit’ zullen weinig Russen hem nog associëren. Evenmin met welvaart, zijn andere claim to fame. Waar Poetins eerste invasie van Oekraïne in 2014 hem in Rusland populariteit bracht en in het Westen leidde tot hernieuwde pogingen zijn agressie af te kopen, zet de huidige agressie veel van Poetins eerdere claims op zijn kop. Gezag hersteld en tegelijk (fataal?) ondermijnd.
Voor Europa is het dolgedraaide ethische kompas in Poetins maffiastaat een zaak van de grootste urgentie. Terwijl de interne afrekeningen bruter worden, en dichter bij het machtscentrum komen (Prigozjin was een naaste bondgenoot van Poetin), wordt op televisie dagelijks de genocide tegen Oekraïne gevierd, met Oekraïners als ratten die moeten worden afgemaakt. De oorlogsmisdaden tegen Oekraïne zijn in omvang en intensiteit zonder weerga in de moderne Europese geschiedenis.
De Prigozjin-saga roept ook weer de vraag op of met Poetin wel afspraken zijn te maken. Zoals een Poolse expert het formuleerde: jij mag denken dat je een deal met Poetin sluit, maar dat betekent niet dat Poetin een deal met jou sluit. Poetins systeem is in een totale morele vrije val beland. Hij moet in Oekraïne tot staan gebracht worden.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Source: Volkskrant