‘Een tragedie’. Zo kenmerkte de Russische president Poetin de dood van voormalig bondgenoot Jevgeni Prigozjin, donderdagavond in een verklaring aan Russische media. Terwijl iedereen buiten Rusland ervan overtuigd lijkt dat hij zelf verantwoordelijk is voor de vliegtuigcrash waarbij de Wagnerbaas omkwam, deed Poetin vooral alsof zijn neus bloedde. Hij condoleerde de families van Prigozjin en de andere inzittenden van het vliegtuig.
Ook benadrukte hij de belangrijke rol die Wagner voor Rusland heeft gespeeld tijdens de oorlog in Oekraïne, en de lange geschiedenis die hij heeft met Prigozjin persoonlijk – de twee kennen elkaar al sinds de jaren negentig. ‘Hij bewandelde een moeilijk pad en heeft serieuze fouten gemaakt, maar behaalde wel resultaten’, aldus Poetin. ‘Hij was een getalenteerd zakenman.’
De woorden van Poetin zijn de eerste officiële reactie uit het Kremlin sinds de dramatische crash van de privéjet van Prigozjin woensdagavond. Wereldwijd is het al een dag lang breaking news, alleen niet in Rusland. Hoewel de staatspersbureaus wel plichtmatig melding maken van het nieuws, zwijgen de meeste televisiezenders lange tijd in alle talen en krijgen miljoenen veelal oudere Russen, die voor hun nieuwsvoorziening vooral zijn aangewezen op de televisie, er vrijwel niets van mee.
Veruit het belangrijkste nieuws op de avond van de vliegramp is het bezoek van president Poetin aan Koersk, voor de herdenking van de historische tankslag die zich daar tachtig jaar geleden afspeelde. Nieuwszender Rossia-24 meldt droogjes ‘het neerstorten van een privévliegtuig’, zonder nadere bijzonderheden. Het Eerste Kanaal, noch de zender Rossia-1 reppen met een woord over de crash.
Over de auteur
Geert Groot Koerkamp is correspondent Rusland voor de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
Ook een dag later vermijden de zenders de crash. ‘Het belangrijkste nieuws op dit moment is natuurlijk... het resultaat van de Brics-top die wordt afgesloten in Johannesburg’, begint de nieuwslezer van het Eerste Kanaal de middaguitzending. Welgeteld twaalf minuten van het bulletin gaan op aan de top, daarna volgt, alweer, een terugblik op Poetin in Koersk.
In de resterende minuten is er nog aandacht voor het geruchtmakende interview van Donald Trump met Tucker Carlson (‘Biden is the slechtste president in de geschiedenis’), maar wederom níet voor Prigozjin. De talkshow die volgt op het nieuws gaat over versoepeling van de regels voor geslachtsverandering in Duitsland en de situatie aan het front in Oekraïne.
Sommige krantenlezers hebben meer geluk. Zakenkrant Kommersant heeft de voorpagina tijdig omgegooid en opent donderdag keurig met de crash, met op de voorpagina een foto uit Prigozjins laatste videoboodschap, waarop hij in vol ornaat en met een automatisch wapen op de borst poseert, naar eigen zeggen in Afrika. ‘‘Wagner’ heeft een niet-militaire nederlaag geleden,’ kopt de krant.
Specialisten op het gebied van vliegrampen zeggen in de krant dat ze ‘neigen naar de versie, dat de oorzaak van de crash van de Embraer Legacy niet een technisch mankement of een fout van de piloten was’, maar veeleer een beschieting of een explosie aan boord. Andere kranten zijn veel minder uitgesproken of negeren het nieuws volkomen, zoals de Rossijskaja Gazeta. Via hun websites melden zowel de tv-zenders als de meeste kranten wel summier het laatste nieuws over de vliegramp.
Waar het wel gonst van de activiteit is op Telegram. De berichtenservice is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een primaire nieuwsbron voor veel Russen, die als gevolg van blokkades door de Russische overheid niet meer rechtstreeks toegang hebben tot duizenden nieuwssites. Op Telegram worden de laatste nieuwtjes en video’s gedeeld over de toedracht van de crash, de samenstelling van de passagiers, het bergen van de lichamen.
Hier ook roeren zich, mondjesmaat, bekende televisiejournalisten als Russia Today-chef Margarita Simonjan en talkshow host Vladimir Solovjov. Ze houden zich opvallend op de vlakte. Solovjov wijst een beschuldigende vinger naar de Oekraïense minister van Justitie. Simonjan schrijft woensdag dat er is gesuggereerd dat de dood van Prigozjin in scène is gezet, maar dat ze zelf de voorkeur geeft aan ‘een meer voor de hand liggende versie’, zonder uit te liggen hoe die luidt. Sindsdien doet ze er het zwijgen toe.
Intussen is het op straat bij het voormalige hoofdkwartier van de Wagnergroep in een buitenwijk van St. Petersburg een druppelsgewijs komen en gaan van sympathisanten. Ze laten in het gras bloemen en Wagner-insignes achter, houden even stil, praten soms met gelijkgestemden of journalisten. Brandende kaarsjes zijn er neergelegd in de vorm van een kruis. Een jongeman deponeert er een voorhamer, een symbool van de Wagnergroep sinds een geruchtmakende video-opname in de publiciteit kwam, waarop een voormalig Wagnerlid met dit gereedschap lijkt te worden doodgeslagen.
Ook bij een café aan de kade van de Neva worden bloemen achtergelaten. Het café was vermoedelijk eigendom van Prigozjin. Binnen kwam begin april de ‘militaire blogger’ Vladlen Tatarski om bij een bomaanslag. Elders in Rusland zijn Prigozjin en de andere slachtoffers van de crash op kleine schaal herdacht, onder meer in Nizjni Novgorod en Rostov-aan-de-Don, de plaats vanwaar Prigozjin en zijn mannen eind juni hun mars op Moskou begonnen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden