In een zaal met honderden bibliothecarissen uit de hele wereld – bijeen voor hun jaarlijkse congres, ditmaal in Rotterdam – staat een man uit Denemarken op. Hij is het zat. Het bestuur van de International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA) is dan al een tijdje aan het uitleggen waarom het wél een goed idee is dat de conferentie volgend jaar in Dubai plaatsvindt: de regering daar kan dan iets leren over lhbti-rechten en wellicht veranderen ze de wetten.
‘Hoe kunnen ze iets leren van ons’, vraagt de bibliothecaris uit Denemarken geagiteerd, ‘als we er niet eens over mogen discussiëren?’ Een luid applaus klinkt uit de zaal. ‘We kunnen er wel over discussiëren’, zegt een bestuurder. ‘Maar we mogen het onderwerp lhbti alleen niet officieel op het programma zetten.’ Het bestuurslid belooft de bibliothecarissen: We can make noise. Met een besmuikte lach: ‘Maar ook weer niet te veel herrie, want we willen niet naar de gevangenis gaan.’
De wisseling van de wacht van het bestuur van IFLA tijdens het jaarlijkse World Library and Information Congress (WLIC), is normaal gesproken precies wat je van een bijeenkomst van bibliothecarissen zou verwachten: een bedaarde aangelegenheid. Maar deze keer zijn de gemoederen in de bibliothecaire wereld opgelaaid.
‘Onze kernwaarden worden aangevallen: vrijheid van meningsuiting en inclusiviteit’, zegt Garrelt Verhoeven van de Universitaire Bibliotheken Leiden. ‘De bibliotheek moet een veilige haven voor iedereen zijn.’
Helaas is deze discussie een teken des tijds, zegt de Canadees Joseph Hafner van de bibliotheek van de McGill-universiteit in Montreal. ‘Overal worden bibliothecarissen geconfronteerd met censuur.’ Hij noemt de VS, waar radicaal-rechts op scholen en in bibliotheken boeken verbant die over lhbti-kwesties gaan, omdat die kinderen zouden schaden. Bibliothecarissen kunnen zelfs beboet worden of in de gevangenis belanden. ‘In Montreal, waar ik vandaan kom, is er veel gedoe over dragqueens die voorlezen voor kinderen in bibliotheken. Dat zijn juist onderwerpen waar we volgend jaar op het congres over zouden moeten praten.’
Voorafgaand aan de WLIC 2023 in Ahoy liet het bestuur weten de beslissing om de volgende conferentie in Dubai te organiseren tóch door te zetten, ondanks een intern referendum waaruit bleek dat 68 procent van de leden tegen was. Daarbij meldde het bestuur dat leden uit Afrika en het Midden-Oosten voornamelijk voor het congres in Dubai hadden gestemd en dat het juist goed is voor de diversiteit om het evenement in niet-Westerse landen te houden.
Tot woede van velen is het bestuur akkoord gegaan met de voorwaarden van de regering in Dubai dat lhbti-kwesties niet op het programma mogen staan en dat het lhbti-comité van IFLA niet welkom is. ‘In een tijd waarin de rol van de bibliotheek in het verspreiden van diverse en inclusieve informatie in toenemende mate onder druk staat, moeten bibliotheken het niet toestaan dat ze gecensureerd worden’, schreef de Nationale Bibliotheek uit Den Haag in een afkeurende reactie.
Al vele landelijke organisaties hebben aangekondigd niet naar Dubai te gaan, onder meer uit Brazilië, Frankrijk, Canada, de Verenigde Staten, Noorwegen, Nederland en België. Op donderdag, tijdens de slotceremonie, wordt traditiegetrouw het stokje overgegeven van het ene organiserende comité naar het volgende. Het Nederlandse comité, onder leiding van Theo Kemperman, doet het nu anders en laat de symbolische overdracht over aan het IFLA-bestuur. Tegelijkertijd wordt er geprotesteerd met regenboogvlaggen.
Toen Fenna IJtsma, een van de vele vrijwilligers op het congres in Rotterdam, hoorde van het besluit, besloot ze als protest honderd buttons te maken van een regenboogvlag met een boek erop. Op deze woensdag zie je op vele keycords de vlaggetjes gepind. ‘Na één dag waren die buttons al op’, zegt ze. ‘Het bestuur zegt dat queer mensen alsnog moeten komen naar Dubai, maar daarmee zeg je eigenlijk: je moet terug de kast in als je naar het congres gaat.’
In de hal van Ahoy is Barbara Lison, voorzitter van het vertrekkende bestuur, bereid te reageren op de commotie. ‘Ik ken veel mensen uit de lhbti-gemeenschap die naar landen als Dubai gaan en daar een goed leven leiden’, zegt zij. ‘Je hoeft niet bang te zijn zolang je je aan de regels van het land houdt. Het is net als met vrouwen die in dat soort landen zich wat kuiser kleden en hun haar of huid bedekken.’
Voor de landen en organisaties die niet naar Dubai willen komen, zegt Lison, wil het bestuur wellicht een apart congres organiseren ‘ergens in de buurt van de Arabische emiraten’.
‘Dat doet me denken aan apartheid’, zegt de Canadees Hafner. Hij richtte tien jaar geleden het lhbti-comité op van de IFLA tijdens de conferentie in Singapore. ‘Dat is ook een land waar homorechten niet goed geregeld zijn, maar wij konden toen in alle openheid erover praten. Het is nog nooit gebeurd dat het organiserende land bepaalt wat je wel en niet mag zeggen.’
Hafner vraagt zich af of het bestuur zich wel realiseert dat er in Dubai 10 jaar celstraf staat op het uiten van homoseksualiteit en op ‘crossdressing’. ‘Kom gewoon, zeiden ze tegen mij, dan zetten we een nepnaam op het programma en kun je alsnog over deze zaken praten. Maar dat slaat nergens op. Mijn naam staat op de website als lhbti-woordvoerder. Of stel dat een transgender lid van ons comité gaat. Voor ons is het zeker wel gevaarlijk.’
Tijdens de General Assembly, de algemene ledenvergadering komt de Scandinavische delegatie met een onverwachte stunt en dient een motie in om volgend jaar de Assembly níét in Dubai te houden. ‘Ze hadden een maas in de statuten gevonden’, zegt Garrelt Verhoeven. De grond voor het bezwaar was dat niet alle leden aanwezig zouden kunnen zijn vanwege de uitsluiting van lhbti’ers in Dubai. De motie is in meerderheid aangenomen. Laat de kleine lettertjes maar aan bibliothecarissen over.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden