Binnen en buiten Rusland is er zonder veel verbazing gereageerd op de dood van de 62-jarige baas van het Wagner-huurlingenleger. Margarita Simonjan, hoofdredacteur van de Russische staatszender RT, zei woensdagavond uit te gaan van ‘de meest voor de hand liggende uitleg’ voor de crash van Prigozjins privévliegtuig, waarbij volgens de Russische luchtvaartautoriteit Prigozjin en de negen andere inzittenden omkwamen. Ook de Amerikaanse president Joe Biden zei ‘niet verrast’ te zijn door de dood van de 62-jarige Prigozjin.
Beiden suggereren een scenario dat aannemelijk is in het Rusland van Vladimir Poetin: Prigozjins vliegtuig is uit de lucht geschoten in opdracht van het Russische staatshoofd, die zo een opstandige bondgenoot wilde liquideren.
Over de auteur
Tom Vennink schrijft voor de Volkskrant over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Hij reist geregeld naar de oorlog in Oekraïne. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Poetin had al gedreigd met wraak. Toen Prigozjins Wagner-strijders op 24 juni de miljoenenstad Rostov innamen en op hun weg naar Moskou meerdere gevechtshelikopters van het Russische leger uit de lucht schoten, sprak Poetin in een televisietoespraak aan de Russische bevolking van ‘hoogverraad’ en ‘een dolksteek in de rug’. Zonder Prigozjin bij naam te noemen, beloofde de president ‘wrede maatregelen’ en ‘onvermijdbare straffen’ voor ‘de verraders van het vaderland’.
Maar Poetin zorgde voor verwarring door Prigozjin vervolgens ongestraft weg te laten komen. Prigozjin werd niet gearresteerd voor het leiden van een gewapende opmars richting Moskou. Vijf dagen later zat Prigozjin met andere Wagner-bevelhebbers zelfs in het Kremlin om met Poetin nieuwe buitenlandse gevechtsmissies te bespreken.
Prigozjins vrijheid riep vragen op over de macht van Poetin. Durfde Poetin niet af te rekenen met Prigozjin? Kon hij niet meer zonder Wagner, dat bepalend is voor Ruslands macht in Afrika en in mei zorgde voor de laatste Russische overwinning in de oorlog tegen Oekraïne met de inname van de stad Bachmoet?
Wat de oorzaak van de crash ook is, Poetin zal hopen dat die vragen verdwijnen. Potentiële muiters moeten er van doordrongen zijn dat Poetin almachtig is en altijd wraak neemt. Blijf loyaal aan de president, dan ben je veilig, is de boodschap die de Russische elite zal lezen in de dood van Prigozjin en diens kompanen. Prestaties zijn van minder belang.
Die boodschap werd woensdag onderstreept door een ander bericht in de Russische staatsmedia: Sergej Soerovikin, een generaal die het afgelopen jaar enkele maanden de leiding had over het Russische invasieleger, is door Poetin ontslagen als commandant van de lucht- en ruimtestrijdkrachten. Zijn ontslag zou niet te maken hebben met zijn prestaties (militair analisten prijzen zijn aanleg van verdedigingslinies waar het Oekraïense leger nu op stuit), maar met zijn goede verstandhouding met Prigozjin.
Diens dood is niet zonder gevaar voor het Kremlin. Prigozjin maakte zich populair onder militairen door hardop schande te spreken van de desastreus verlopende invasie van Oekraïne door de Russische legertop. Die stuurde veel militairen zonder goede voorbereiding en uitrusting Oekraïne in, met gigantische verliezen als gevolg.
Het moet de komende tijd blijken hoe de duizenden (oud-)Wagner-strijders reageren op de dood van hun leider en van andere Wagner-kopstukken die in het vliegtuig zouden hebben gezeten, zoals Wagner-oprichter Dmitri Oetkin. Telegram-kanalen gelieerd aan Wagner speculeren over een nieuwe opmars naar Moskou. Mocht het daartoe komen, dan weten de leiders nu dat ze niet halverwege moeten omkeren.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden