Hoeveel banen er verloren zullen gaan is nog niet duidelijk, laat een woordvoerder weten. Janssen telt in Leiden zo’n 2.500 werknemers, van wie een kwart bij de getroffen afdeling infectieziekten en vaccins. De farmaceut wil in Leiden in elk geval wel doorgaan met het ontwikkelen van hiv-medicatie en een vaccin tegen de E. colibacterie. Helemaal definitief zijn de saneringsplannen van Johnson & Johnson nog niet, benadrukt de woordvoerder; zo moet de Ondernemingsraad zich er nog over buigen.
Het kan verkeren. Twee zomers geleden, midden in de coronapandemie, inspireerde het Leidse vaccin nog tot jolige rijmelarij. ‘Het is een ideaal vaccin als je echt klaar wilt zijn met die ene prik: klaar voor de zomer, klaar voor een zomer vol festivals – dansen met Janssen’, grapte minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge. Onder het motto ‘Sjansen met Janssen’ organiseerde de GGD Kennemerland kort daarna een blind date voor Haarlemmers die een Janssen-prik lieten zetten.
Nu lijkt Janssen uitgedanst. De afgelopen weken gonsde het al van de geruchten in het Leidse universitaire wereldje over een exodus onder Janssen-personeel. Ook de 89-jarige vaccinpionier Lex van der Eb, geestelijk vader van Janssens coronaprik, ging er in gesprek met de Volkskrant al van uit dat er een onheilstijding aan zat te komen vanuit het Johnson & Johnson-hoofdkantoor in New Brunswick, New Jersey, al was tot vandaag niet duidelijk wat er van de geruchten klopte.
Het is voor veel Leidse werknemers het trieste slothoofdstuk van een verhaal dat in 1985 begon met de netvliescellen van een foetus. In dat jaar onderging een onbekende vrouw een abortus, en gaf toestemming de foetus te gebruiken voor wetenschappelijk onderzoek. Met de netvliescellen kweekten de Leidse hoogleraren Lex van der Eb, Dinko Valerio en Rob Hoeben de cellijn PER.C6, voluit ‘Promoter E1 Retinoblasts Clone 6’, en sleutelden er net zo lang aan totdat ze de cellen eindeloos konden kopiëren, zonder dat ze ooit verouderden.
De cellijn diende als een microscopisch klein virusfabriekje, die de Leidse onderzoekers gebruikten voor de productie van ontmantelde adenovirussen. Deze simpele verkoudheidsvirussen programmeerden ze zo dat ze zich niet meer konden vermenigvuldigen, en dus geen gesnotter en geproest meer konden veroorzaken.
Als er een stukje genetische informatie van een ziekteverwekker wordt ingebouwd, kunnen de adenovirussen bovendien fungeren als een soort postbodes voor vaccins, die het afweersysteem van de ontvanger aanmoedigen om antistoffen aan te maken. Een voorbeeld daarvan is het ebolavaccin dat Janssen voor Johnson & Johnson ontwikkelde. Of dus het door Hugo de Jonge bejubelde coronavaccin van Janssen, dat het immuunsysteem leerde om de stekeleiwitten van het sars-cov-2-virus te herkennen en zich ertegen te wapenen.
In de strijd om het beste vaccin tegen het coronavirus had Janssen echter geduchte concurrentie. De grootste rivalen waren de mRNA-vaccins van Pfizer/BioNTech en Moderna. Deze vaccins gebruikten geen verkoudheidsvirussen als dragers, maar nano-vetbolletjes met daarin zogeheten boodschapper-RNA, sliertjes genetische code die de lichaamscellen van een gevaccineerde opdragen om de stekeleiwitten van het coronavirus aan te maken, en zo een immuunreactie uitlokken.
Het Janssen-vaccin had als voordeel dat mensen met één prik klaar waren, in plaats van met twee doses van de mRNA-vaccins. Daar stond tegenover dat de mRNA-vaccins hoger scoorden qua effectiviteit: waar Moderna en Pfizer voor meer dan 90 procent bescherming bleken te bieden tegen een coronabesmetting, was Janssen met 67 procent beduidend minder effectief, al beschermde het vaccin dan voor 85 procent tegen ernstige ziekte.
Bovendien bleek Jcovden, zoals de merknaam luidt, net iets meer bijwerkingen te hebben dan mRNA-vaccins. In zeer zeldzame gevallen bleek het middel bijvoorbeeld trombose oftewel bloedproppen te kunnen veroorzaken, plus een verlaagd aantal bloedplaatjes. Dit kwam slechts drie keer per één miljoen doses voor, blijkens cijfers van de Amerikaanse medicijnwaakhond FDA.
Maar nadat in de Verenigde Staten negen mensen waren overleden als gevolg van trombose na een Janssen-prik, besloot de FDA in mei vorig jaar om inentingen met het Janssen-vaccin drastisch in te perken. Alleen mensen die bijvoorbeeld een allergische reactie hadden gekregen na een mRNA-vaccinatie, of die om principiële redenen een mRNA-prik weigerden, kwamen nog in aanmerking.
De combinatie van bijwerkingen en productieperikelen bij Johnson & Johnson leidde ertoe dat het Janssen-vaccin niet de zilvervloot liet binnenvaren zoals bij Pfizer en Moderna het geval was. In de Europese Unie werden tot medio juni bijvoorbeeld 746 miljoen doses van het Pfizer-vaccin verspreid, en 219 miljoen Moderna-doses, terwijl het Janssen-vaccin bleef steken op 62 miljoen, volgens cijfers van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding. In de VS bleef Janssen verder achter: 596 miljoen voor Pfizer, 355 miljoen voor Moderna, 31,5 miljoen voor Janssen, aldus de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention.
Nadat Johnson & Johnson de vaccinproductie begin dit jaar al drastisch had teruggeschroefd, was Jcovden sinds deze zomer helemaal verleden tijd. Sinds medio mei was het vaccin al niet meer beschikbaar in de Verenigde Staten en konden 12,5 miljoen doses de kliko in omdat ze de houdbaarheidsdatum hadden overschreden. In Nederland konden mensen nog tot 31 juli een Janssen-prik halen, daarna verliep ook hier de houdbaarheidsdatum.
Leiden blijft belangrijk voor Johnson & Johnson, schrijft het bedrijf in een verklaring. De 1.800 à 1.900 banen bij de andere Leidse tak van het bedrijf, Janssen Biologics, maken geen deel uit van de saneringsplannen, aldus een woordvoerder. Daar werkt Janssen aan biologische, aan de hand van levende cellen gekweekte geneesmiddelen tegen bijvoorbeeld kanker, psoriasis en de ziekte van Crohn.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden