De Oekraïense supermarkt in de Poolse hoofdstad Warschau is een ontmoetingsplek voor gevluchte Oekraïners. Gepekelde vis en diepgevroren Kyiv-cake verdrijven de heimwee. ‘Zelfs tomaten en komkommers zijn anders in Polen.’
Michail (23) en Ljoebov Tsjinjakovy (30) struinen nieuwsgierig de schappen af, in hun mandje verzamelen ze ingrediënten voor een feestmaal. Het hoofdgerecht? ‘Vis. We woonden in de buurt van Melitopol, aan de kust. Als je de deur uitstapte, zag je de zee’, zegt Michail, die sinds hij vluchtte in Tsjechië woont. Zijn zus Ljoebov woont in Zielona Góra, in het westen van Polen. Vanavond zien ze hun ouders voor het eerst in anderhalf jaar. Ljoebov: ‘Ze zijn lang in Oekraïne blijven wonen, maar we hebben ze eindelijk kunnen overtuigen om naar Polen te vluchten.’
Vanwege het bijzondere weerzien en om de heimwee te verdrijven zoeken Michail en Ljoebov ‘producten uit het vaderland’. ‘Zelfs tomaten en komkommers zijn in Polen anders’, zegt Michail. Voor de Tjinjakovy’s en andere Oekraïense winkelaars is supermarkt Best Market een oase in het centrum van Warschau. In het weekeinde is het dringen tussen de smalle schappen, er staat altijd een rij voor de drie caissières. Op het terras voor de deur lessen bezoekers hun dorst met een biertje. Achter de kassa wordt het bier vers getapt in bruine plastic literflessen.
Over de auteur
Arnout le Clercq is correspondent Centraal- en Oost-Europa voor de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Best Market is de grootste Oekraïense supermarktketen in Polen. De vestiging in Warschau dateert van 2020. Vorig jaar breidde de keten uit met meerdere filialen in de hoofdstad en elders in Polen. De Oekraïense gemeenschap is gegroeid, waardoor ook de vraag toeneemt.
Anderhalf jaar na de Russische invasie wonen 1,2 miljoen Oekraïense vluchtelingen in Polen, bovenop de 1,35 miljoen Oekraïners die al in het land woonden. De Poolse maatschappij ontving de ontheemden vorig jaar met open armen. Maar migratiedeskundigen waarschuwen: het draagvlak onder de bevolking voor vluchtelingen neemt langzaam af. In de peilingen schommelt de steun nu rond de 70 procent, vergeleken met meer dan 90 procent in de maanden na de invasie.
Het regeringskritische dagblad Gazeta Wyborcza schreef onlangs dat politici van regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) en het extreem-rechtse Konfederacja in aanloop naar de verkiezingen in oktober gebruik zouden willen maken van de onvrede over Oekraïners. Nadat landbouwproducten uit Oekraïne de markt overspoelden, zijn vooral boeren negatiever geworden.
Opvallend genoeg verliezen de vluchtelingen ook steun onder jonge Poolse vrouwen, normaal gesproken het progressiefste deel van de bevolking. Volgens Wyborcza komt dit doordat ze Oekraïense vrouwen als concurrent in de banenjacht – en op de huwelijksmarkt.
Maar Jevgenia Herasemenko (22) uit het Oekraïense Ternopil merkt er weinig van. ‘Het hangt natuurlijk af van welke Pool je spreekt. Ik heb geen negatieve ervaringen, op het werk is iedereen ontzettend aardig tegen me.’ Ze kwam enkele weken voor de invasie naar Polen en is niet meer teruggegaan. In haar boodschappentas zitten marshmallows, koekjes en tjoelka, een soort haring. ‘Onze vis’, zegt Herasemenko tevreden. De salo (varkensbuik) heeft ze vandaag in het schap laten liggen. ‘Dat smaakt nergens zoals thuis.’
Best Market is niet alleen voor Oekraïners een heimweewinkel. Behalve producten uit Oekraïne is er ook Azerbeidzjaanse thee te koop, ingeblikte vis uit Litouwen en Georgische kaas en kruiden. Voor dit laatste komen Halina (58, wil geen achternaam in de krant) en haar echtgenoot. ‘Producten uit de Sovjet-Unie’, zegt ze met een lachje.
Ze verhuisde 17 jaar geleden vanuit Kazachstan naar Polen. Halina heeft Poolse wortels: ‘Mijn ouders zijn eind jaren dertig door de Russen naar Centraal-Azië gedeporteerd.’ Waar Poolse supermarkten allerlei producten uit de EU hebben, vindt ze hier nog de smaken van vroeger. Dat is dan ook het enige dat ze mist aan de Sovjet-Unie. ‘Het was vroeger niet beter, mensen denken dat alleen maar omdat we toen jong waren.’
In het weekend groeit de rij klanten tot aan het vriesvak achter in de winkel, onder de groene parasols voor de deur is geen plekje meer te vinden. Uit een telefoon klinkt een krakerige versie van het volksliedje Katjoesja dat veel klanten kennen uit de Sovjet-tijd.
Tatjana Kolesnyk (60), die vandaag invalt als bedrijfsleider, kijkt trots naar het volle terras. ‘We brengen mensen samen. We hebben hier zelfs een bruiloft gehad: het stel had elkaar hier ontmoet aan een tafeltje. Ze belden een paar maanden later of ze hier mochten trouwen.’ Ze ziet ook steeds meer Polen in de supermarkt. ‘Eerst verleiden we ze met onze snacks en bier, daarna met pelmeni (kleine dumplings, red.) en uiteindelijk eten ze ook gepekelde vis.’
De Poolse medicijnenstudent Piotr Więckowski (23) houdt het voorlopig bij kvas, een in Oost-Europa populaire gerstdrank. Voor de bij Oekraïners geliefde vis, die je vanuit de koeling glazig aanstaart, heeft hij ‘de moed nog niet verzameld’. Kritiek op de nieuwkomers begrijpt hij niet. ‘Het is een verrijking voor Polen. Overal zie je nieuwe bedrijfjes en restaurants. De Oekraïners redden onze economie.’
In de eerste helft van dit jaar werden in Polen 14 duizend bedrijven opgericht door Oekraïners, 10 procent van het totaal. De arbeidsparticipatie onder vluchtelingen is hoog, zo’n 60 procent. ‘Het is triest dat sommige Polen negatief zijn over vluchtelingen’, valt medestudent Agata Pruchniak (23) hem bij. ‘Ze zijn net als wij, ze spreken alleen een andere taal.’
Volgens cijfers van de VN hoopt 71 procent van de vluchtelingen in Polen snel naar Oekraïne terug te keren, maar niet zolang de oorlog voortduurt. Tot die tijd bieden Oekraïense producten, hoe simpel het ook lijkt, een beetje houvast.
Alina Derzjak (22) uit Melitopol houdt tevreden een zak mayonaise omhoog: precies wat ze zocht. ‘Het brengt herinneringen boven. Laatst had ik een vriendin op bezoek. Ze had een zak chips uit Oekraïne meegenomen. Weet je nog, zeiden we tegen elkaar, toen we in Oekraïne waren en op een warme middag deze chips aten? Dan voelt duizend kilometer heel even niet zo ver weg.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden