De Volkskrant benaderde het OM naar aanleiding van de situatie rond bestuurskundige Kirsten Verdel, een van de 176 mensen die zo’n waarschuwingsbrief ontvingen. Zij vroeg het OM om opheldering nadat ze onterecht een waarschuwing had ontvangen. Dinsdag bleek tijdens een gesprek met de Koninklijke Marechaussee dat medewerkers haar aan de demonstratie koppelden omdat ze zou lijken op een van de demonstranten.
‘Ik kreeg een foto te zien van een vrouw met sluik blond haar en met roze strepen op haar gezicht’, zegt Verdel. ‘Ik moest keihard lachen omdat die vrouw in de verste verte niet op mij lijkt.’
Ook andere ontvangers van de brief vragen zich af hoe het OM bij hen is uitgekomen. In gesprekken is hun verteld dat er foto’s zijn gemaakt van de demonstranten en dat er via openbare bronnen, zoals sociale media, gezocht is naar matches. Op basis daarvan hebben zij een waarschuwing gekregen.
Haro Kraak is verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over cultureel-maatschappelijke onderwerpen als identiteit, gender, polarisatie, extremisme en levenseinde.
Verdel had eerder al via e-mail met tegenzin bewijs overlegd van het feit dat ze die dag elders was. ‘Een omgekeerde bewijslast; idioot, natuurlijk. Maar ik liet betaalbewijzen zien waaruit blijkt dat ik ten tijde van de demonstratie een hoofdkussen aan het kopen was in Leiderdorp. Daarna was ik daar om de hoek in de speeltuin De Bubblejungle. Die avond was ik op een bruiloft. Dus ik heb honderd getuigen die dat kunnen bevestigen.’
Op 5 november heeft de Koninklijke Marechaussee zo’n vierhonderd demonstranten van Extinction Rebellion en Greenpeace gearresteerd op Schiphol. Vijf verdachten hadden zich aan vliegtuigen vastgeketend. Vele demonstranten wilden zich niet identificeren, ze hadden geen paspoort bij zich en sommigen hadden vingertoppen afgeplakt om afdrukken onmogelijk te maken.
Daarom heeft de Marechaussee geprobeerd die mensen te identificeren aan de hand van foto’s. Na dat onderzoek kregen 176 personen een stellige waarschuwingsbrief van het OM. ‘Vastgesteld kan worden dat u het terrein van luchthaven Schiphol wederrechtelijk bent binnengedrongen en daar bent verbleven’, staat in de brief, die Verdel op X, voorheen Twitter, deelde. ‘Dat gedrag is als een misdrijf vastgesteld.’
Desondanks gaat het OM niet tot strafvervolging over. Het OM kan zich voorstellen dat deze personen zich de risico’s mogelijk niet volledig hebben gerealiseerd, schrijft de organisatie. Een volgende keer zal dit wel als misdrijf vervolgd worden, stelt het OM.
Verdel liet het er niet bij zitten, wilde haar naam zuiveren en weten hoe ze bij haar uit waren gekomen. ‘Ik kreeg te horen van een hulpofficier van justitie dat er onder meer op Facebook was gekeken naar likes en reacties, bijvoorbeeld onder berichten van Extinction Rebellion. Dan keken ze of die profielen een match opleverden met de mensen die op de demonstratie gefotografeerd werden. Ze zeiden dat er geen herkenningssoftware was gebruikt. Dit was mensenwerk, zeiden ze.’
Of de Marechaussee ook zo bij haar was uitgekomen, kon niemand bevestigen. ‘Ze wisten het niet. Het was als team bepaald, zeiden ze. Op basis van wat dan? Niemand wist het. Ik heb volgens mij nooit op een post van Extinction Rebellion gereageerd en er ook nooit zelf over getwitterd. Dus ik begrijp er niets van.’
Nadat Verdel de foto had gezien van de vrouw die haar moest voorstellen, werd er een deskundige van de Marechaussee bijgehaald die een fotovergelijking zou maken. ‘Dat wilde ik eigenlijk niet, want als ik geen verdachte ben, waarom zou ik daar dan aan mee moeten werken? Hij kwam toch binnen en vroeg me of ik mijn bril wilde afdoen. Dat wilde ik niet. Niemand wilde ter plekke zeggen of ze de vrouw op mij vonden lijken. Ik krijg later het oordeel van de marechaussee te horen over de foto en mijn bewijsmateriaal.’
Verdel noemt het een ‘knullige’ methode en wil dat die voortaan niet meer gebruikt wordt. ‘Er worden dus voortdurend fouten mee gemaakt. Nu al minstens zeven mensen die zeggen dat het niet klopt. Ik krijg misschien excuses straks omdat ik het niet ben, maar hoe weet ik dat niet nog ergens op een lijst blijf staan? Of dat dit niet een volgende keer gebeurt met iemand anders?’
Het Openbaar Ministerie kan niet bevestigen of deze onderzoeksmethode inderdaad zo gehanteerd wordt, omdat de marechaussee verantwoordelijk was voor het onderzoek, zegt een woordvoerder. De marechaussee wil niet reageren op vragen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden