‘De geschiedenis vertelt hoe Nederlanders eeuwenlang achter kwetsbare dijken en in zelfgemaakte polders vruchtbare grond bewerkten’. Dit is geen citaat uit een willekeurig geschiedenisboek, maar het komt uit de beginselen van Nieuw Sociaal Contract, de nieuwe politieke partij van Pieter Omtzigt.
Op zondag 20 augustus werd om 22 uur ’s avonds bekendgemaakt dat Pieter Omtzigt met een eigen, nieuwe politieke partij meedoet aan de verkiezingen in Nederland: het Nieuw Sociaal Contract. Spectaculair nieuws, want iedereen in Nederland weet wat dit kan betekenen: een aardverschuiving in de politiek. Volgens de laatste peilingen kan hij rekenen op tientallen zetels. Wat betekent dat voor de andere partijen en de toekomst van Nederland?
Over de auteur
Lotte Jensen is hoogleraar Nederlandse literatuur- en cultuurgeschiedenis aan de Radboud Universiteit. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De grondgedachten en uitgangspunten van het Nieuw Sociaal Contract zijn verwoord in een zestien pagina’s tellend document. De rode draad is dat Nederland in een crisis verkeert en dat er een nieuwe vorm van openbaar bestuur nodig is om het vertrouwen in de politiek te herstellen. Het is een glashelder, overtuigend stuk en dat komt mede door het gebruik van watermetaforiek.
Omtzigt grijpt terug op een eeuwenoude beeldspraak die nauw verweven is met de Nederlandse cultuur: de dijken zijn doorgebroken (lees: het land verkeert in crisis), maar de dijken kunnen hersteld en herbouwd worden (lees: deze nieuwe politieke beweging zal uitkomst bieden). Zijn manifest drijft op dit soort krachtige beeldspraak, maar jammer genoeg laat hij het thema klimaatverandering links liggen.
Watermetaforiek doet het goed in Nederland. Geen enkel ander land kent zo’n rijke woord- en beeldtraditie op het terrein van waterbeheer. De herhaling van metaforen en beelden is kenmerkend in deze historische verhalen over de strijd tegen het water. Het dominante narratief gaat uit van de kracht van de Nederlanders om het water te bedwingen: dankzij samenwerking binnen de waterschappen en technologisch vernuft hebben zij de woeste waterwolf eeuwenlang weten te temmen.
Niet voor niets luidt het credo: ‘God schiep de wereld, maar Nederlanders schiepen Nederland’. De Beemster, de Afsluitdijk, de Deltawerken, de Oosterscheldekering en de Spiegelwaal vormen de toeristische uithangborden van het Nederlandse watervernuft.
Omtzigt maakt volop gebruik van dit geliefde narratief. Eerst weidt hij uit over een dijkdoorbraak: ‘De dijken van vertrouwen en samenwerking zijn doorgebroken: gezinnen werken zich over de kop en kunnen de eindjes niet aan elkaar knopen, kwetsbare jongeren wachten op zorg, boeren dreigen hun bedrijf na generaties kwijt te raken en starters kunnen geen woning vinden’.
Maar dan krijgt de moedeloze burger onder het kopje ‘Dijken bouwen en herstellen’ een veerkrachtig perspectief aangereikt: ‘de nieuwe politieke beweging vormt een nieuwe dijk die we samen bouwen, die stevige bescherming en bestaanszekerheid geeft en uitzicht biedt’.
Om de metaforiek kloppend te maken, moet Omtzigt het verleden wel enigszins naar zijn hand zetten. Vroeger was alles beter, zo is de teneur in dit document. Stap voor stap bouwden Nederlanders de afgelopen 500 jaar een sociale, eerlijke samenleving op: ‘de welvaart van deze bloeiende samenleving moest ten goede komen aan het welzijn van alle mensen.
Vermogenden zetten hun geld in voor de gemeenschap. Gedeelde waarden vormden een stevige dijk tegen individualistische zelfzucht, tegen overheersing van enkelingen en tegen geloofsdwang door meerderheden’.
Dit is bepaald niet het beeld dat historici van de vroegmoderne tijd hebben: politiek getwist, revoluties, geloofsvervolgingen, volksopstanden waren eerder regel dan uitzondering. En dan is er nog de 19de eeuw, een periode waarin de armen waren overgeleverd aan de liefdadigheid van particulieren. Op de overheid hoefde je bepaald niet te rekenen als er voedseltekorten waren. Pas halverwege de 20ste eeuw werd de verzorgingsstaat gebouwd, met als belangrijkste architecten Willem Drees en Marga Klompé.
Nee, in veel opzichten leven we nu in veel betere tijden dan vroeger. Op een ding na: klimaatverandering hangt als een zwaard van Damocles boven Nederland en de rest van de wereld. Omtzigt zegt er nauwelijks iets over, terwijl zijn programma overloopt van de watermetaforiek. Ben benieuwd hoe dijkenbouwer Omtzigt zich op dit terrein de komende jaren zal manifesteren.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden