De maan is een kerkhof van gesneuvelde kosmische dromen. Alleen al in de recente geschiedenis mislukte de ene na de andere missie. In 2019 sneuvelden maanlanders van Israël (Beresheet) en India (Vikram). Dit jaar kwamen daar Japan (Hakuto-R) en dit weekend ook Rusland (Loena-25) bij. De lander kwam niet in de juiste baan terecht door een fout met de motoren. In totaal sneuvelde sinds het begin van het ruimtevaarttijdperk bijna de helft van alle pogingen om een zogeheten ‘zachte landing’ op de maan uit te voeren.
Over de auteur
George van Hal schrijft voor de Volkskrant over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart. Hij publiceerde boeken over alles van het heelal tot de kleinste bouwstenen van de werkelijkheid.
Gek genoeg vragen we ons dat wel af bij de maanlanding, maar niet bij - pak ’m beet - het beklimmen van de Mount Everest. Daar biedt succes in het verleden immers ook geen garantie voor de toekomst. En dat terwijl een reis naar de maan, zelfs met een onbemande sonde, minimaal net zo’n herculeaanse prestatie is.
‘Je moet van een snelheid van ruim vijfduizend kilometer per uur op een hoogte van honderd kilometer boven het oppervlak afremmen naar een snelheid van nul, precies op het maanoppervlak’, zegt onafhankelijk ruimtevaartconsultant Erik Laan. ‘En het moeilijkste: je kunt die hele sequentie niet oefenen op aarde. Een maanlanding is dus per definitie de eerste en ook enige poging.’
Waar een ruimtesonde die terugkeert naar aarde bijvoorbeeld op de aardatmosfeer stuit en daardoor al flink afremt, moet een sonde op weg naar de maan volledig remmen met stuwraketten. Bij de vorige poging van India om te landen met de Vikramlander ging het daardoor mis. De raketten van de lander leverden meer stuwkracht dan verwacht. ‘Hier wist de software aan boord niet goed mee om te gaan. Dit kun je op aarde bijna niet goed in zijn geheel testen’, zegt Laan.
En nog zoiets: op de maan heerst slechts eenzesde van de zwaartekracht op aarde. ‘Hoe klotst de brandstof dan bijvoorbeeld in het voertuig? Je kunt dat hooguit simuleren, maar uitproberen is niet mogelijk. Met een paraboolvlucht kun je twintig seconden lang lagere zwaartekracht nabootsen, maar dan kun je niet zo’n hele afdaling nabootsen.’
Ook bij het landen zelf kan het nog misgaan. Hoewel het maanoppervlak met satellieten goed in kaart is gebracht, is er bij de maan bijvoorbeeld geen gps om exact de locatie te bepalen. ‘Neil Armstrong moest bij Apollo 11 de landingslocatie op het laatste moment nog even vijfhonderd meter verplaatsen omdat hij anders op een rotsblok gebotst was’, zegt Laan.
Dat is allereerst een kwestie van tijd en geld, zegt Laan. ‘China heeft heel veel geïnvesteerd, zowel qua geld als qua mensen’, zegt hij. ‘Dan kun je extra simulaties, extra tests doen, en dan wordt de kans dat het lukt groter.’
Toch blijft elke missie een gok, zéker de eerste keer. Elke maanlander is uniek: ontwikkeld door andere landen, met andere software, andere onderdelen, et cetera. ‘In de jaren zestig en zeventig kon men in de VS en de Sovjet-Unie voortborduren op de eerdere pogingen en een succesvolle reeks missies neerzetten. Nu is die kennis weg. De hardware die ze toen gebruikten is niet meer leverbaar. Je krijgt dan dus per definitie een heel nieuw voertuig dat je opnieuw moet testen’, zegt Laan.
India zal deze week, bij de tweede poging tot een zachte landing op de maan, daarom voordeel hebben van de mislukte landing in 2019. ‘Daar weten ze nu hoe ze moeten compenseren voor die iets krachtigere remraketten’, zegt Laan. ‘Ik heb daarom een goed voorgevoel, maar het blijft razend spannend of het ze daadwerkelijk zal lukken.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden