Alle ogen waren afgelopen maanden gericht op Cyril Ramaphosa, de president van Zuid-Afrika. Wat zou hij gaan doen met het arrestatiebevel dat het Internationaal Strafhof (ICC) in maart tegen de Russische president Vladimir Poetin uitvaardigde vanwege vermeende oorlogsmisdaden in Oekraïne?
Als gastheer van de top van de Brics-landen – het niet-westerse alternatief voor de G7 – die dinsdag in Johannesburg begint, zou hij verplicht zijn Poetin te laten arresteren zo gauw de Russische president voet aan de grond in Johannesburg zette. Deed hij dat niet, zou hij de gehele (westerse) internationale gemeenschap over zich heen krijgen – Zuid-Afrika erkent immers het ICC.
Over de auteur
Fleur de Weerd schrijft voor de Volkskrant over Afrika en migratie. Ook volgt ze de ontwikkelingen in Oekraïne, waar ze eerder correspondent was.
Na maanden van elkaar tegensprekende berichten hakte Ramaphosa in juli de knoop door. Er werd gecommuniceerd dat ‘in gezamenlijk overleg’ besloten was dat Poetin de top alleen via het scherm zou bijwonen.
Het getwijfel van Zuid-Afrika is exemplarisch voor de houding van veel landen in the Global South, zoals een grote groep opkomende economieën in Latijns-Amerika, Azië en Afrika genoemd worden. Een groep landen die net als Zuid-Afrika zwevend is in hun internationale allianties en vriendschappen, of ermee worstelt.
Het is een kantelmoment voor de Brics-landen die de komende drie dagen samenkomen in het Sandton Convention Centre in Johannesburg. Maar liefst 23 landen hebben zich aangemeld om zich aan te sluiten bij het samenwerkingsverband van Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika dat in 2009 ontstond uit onvrede over de westelijke dominantie in oude internationale politieke en financiële instituties zoals de VN-veiligheidsraad en het IMF.
De vier oprichters – Zuid-Afrika kwam er een jaar later bij – stelden destijds als doel een nieuw ‘mondiaal bestuur’ op te zetten dat ‘inclusief en egalitair’ was. ‘En dat sluit naadloos aan bij een behoefte die wereldwijd leeft’, zo waren de woorden van Rebecca Ray, politiek onderzoeker van de Boston Universiteit in Foreign Policy.
En dus kijken experts in internationale betrekkingen nieuwsgierig naar wat er staat te gebeuren in Zuid-Afrika deze week. De precieze lijst van landen die zich willen aansluiten is niet bekendgemaakt, maar duidelijk is dat sowieso Saoedi-Arabië, Iran, de Verenigde Arabische Emiraten, Argentinië, Indonesië, Egypte en Ethiopië interesse tonen.
Of de uitbreiding er ook gaat komen is nog de vraag. Want hoewel 40 procent van de wereldbevolking in Brics-landen woont en zij goed zijn voor een kwart van het mondiale bbp, verschillen de vijf landen erg van elkaar in politiek systeem en ambities.
Hierdoor wordt er vanuit het Westen soms neerbuigend gesproken over wat de Brics-landen de afgelopen jaren hebben klaargespeeld. De vijf oprichters zouden elkaar vooral vinden in hun ontevredenheid over de verouderde internationale orde. Toch heeft de organisatie niet helemaal stilgestaan. Zo werd er ook een kleine alternatieve Wereldbank, the New Development Bank, opgericht, die sinds zijn oprichting in 2015 zo’n 33 miljard dollar uitleende aan Brics-landen en vrienden, zoals Bangladesh en Egypte.
China, dat probeert zijn geopolitieke macht te vergroten ten koste van de VS, lijkt de belangrijkste voorstander van uitbreiding van de Brics-landen. Ook Rusland wil graag nieuwe aanwas, omdat het voor de oorlog – en de door sancties geraakte economie – alle steun nodig heeft die het kan krijgen.
Zuid-Afrika, Brazilië en India stellen zich voorzichtiger op. Ze zitten niet te wachten om zo maar in het kamp van Rusland of China te worden geschoven. En hoewel ze kritisch zijn over de westerse hegemonie, onderhouden ze tegelijkertijd ook graag goede banden met de Verenigde Staten en Europa waar ze deels ook economisch afhankelijk van zijn. Daarom is het, zoals bijvoorbeeld analist Eric Olander, van het China-Global South Project het verwoordt, ‘maar de vraag in hoeverre ze die vriendschap op het spel willen zetten, door landen als Iran bij Brics aan te laten sluiten’.
Maar de brede interesse in een lidmaatschap van Brics toont aan dat veel opkomende landen de inschatting maken dat de westerse wereldmacht zo is afgebrokkeld dat ze gerust even kunnen gaan kijken wat er deze week in Johannesburg te koop is.
Analisten van The Financial Times noemden deze nieuwe modus van internationale betrekkingen eerder de ‘à la carte-wereld’: een wereld waarin landen kunnen kiezen uit een breed menu van allianties, en de verschillende grootmachten tegen elkaar kunnen uitspelen voor eigen gewin.
En al kunnen ze niet zeker zijn of de Brics-landen de beloftes waar kunnen maken, de drieëntwintig potentiële nieuwe Brics-landen zijn duidelijk liever aanwezig op een conferentie waar misschien de kaarten voor de nieuwe orde opnieuw geschud worden, dan dat ze thuis afwachten.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden