Nu Pieter Omtzigt zich in de verkiezingsstrijd mengt, zullen de andere partijen hun campagneplan onder de loep moeten nemen. Niemand weet of oude strategieën nog gaan werken.
De felicitaties vlogen Pieter Omtzigt maandag om de oren. De ene na de andere politieke rivaal wenste hem veel succes met zijn politieke partij, Nieuw Sociaal Contract (NSC).
Tegelijkertijd is menig campagneteam nu bezig om in kaart te brengen wat de entree van de ex-CDA’er betekent voor de naderende politieke strijd. Makkelijk is die opgave niet, ook omdat er nog veel onduidelijk is rond NSC. Zo staat bijvoorbeeld niet vast of Omtzigt genoeg kandidaten vindt om in alle kiesdistricten mee te doen.
Alleen BBB heeft de strategie al op orde. Caroline van der Plas juicht Omtzigts deelname hartstochtelijk toe, ook al is het gevaar levensgroot dat kiezers die bij de provinciale verkiezingen nog op haar stemden nu weer overlopen. ‘Nooit zal ik Pieter afvallen’, verkondigde de BBB-leider. ‘Als dat ten koste gaat van BBB-stemmen, zij het zo.’
Die houding zal voortkomen uit bewondering voor Omtzigt, maar is ook niet zonder politieke logica. De BBB-voorvrouw laat zich opnieuw zien als een antipoliticus die zich verre houdt van Haagse spelletjes. Ze heeft daarbij de luxe dat haar partij met zestien zetels in de Eerste Kamer hoe dan ook een factor van belang blijft. De onverbloemde steun voor Omtzigt kan ook nog wat opleveren; als NSC toch niet van de grond komt, weten teleurgestelde kiezers welke partij het dichtst bij hem staat: BBB.
Stiller blijft het vooralsnog bij VVD en GroenLinks/PvdA, de twee andere partijen die in het pre-Omtzigt-tijdperk hoge ogen gooiden in de peilingen. De campagneteams droomden al over een tweestrijd tussen links en rechts. Dilan Yesilgöz zou kiezers die gruwelen van Frans Timmermans achter zich verenigen; de afzwaaiende eurocommissaris kan het omgekeerde doen met linkse kiezers die genoeg hebben van een rechtse premier.
Omtzigt dreigt dat scenario te verstoren. Hij heeft al laten weten dat hij geen premierskandidaat is en wil een puur inhoudelijke campagne voeren. Een klassieke strijd om het Torentje wordt dan riskanter: VVD en GroenLinks/PvdA kunnen het verwijt krijgen weer ouderwets met ‘de macht’ bezig te zijn.
Voor de VVD is een bijkomend probleem dat Omtzigt zijn inhoudelijke campagne opbouwt rond thema’s waar de VVD het liever niet over heeft: goed bestuur en meer bestaanszekerheid. Twee onderwerpen die volgens Omtzigt juist in het Rutte-tijdperk zijn ondermijnd. De VVD wil niet dat die thema’s gaan afleiden van de zaken waarover de liberalen willen praten: asiel en veiligheid.
De VVD zal ook met enige bezorgdheid het veertig pagina’s dikke ‘basisdocument’ van NSC hebben gelezen. Dat stuk is slechts een eerste aanzet voor een verkiezingsprogramma, maar etaleert wel Omtzigts detaillistische kennis van thema’s als fiscaliteit, economische modellen, sociale zekerheid en openbaar bestuur.
Als Omtzigt erin slaagt dergelijke thema’s onderwerp van het verkiezingsdebat te maken, wordt dat een vuurproef voor Yesilgöz. De minister van Justitie heeft zich in haar relatief korte Haagse carrière vooral beziggehouden met veiligheid en in mindere mate met asiel en klimaat. Op het gebied van financiën en sociale zekerheid is ze amper getest, zeker niet door een tegenstander als Omtzigt.
Frans Timmermans zal andere risico’s zien. GroenLinks/PvdA mikt op een electorale coalitie van progressieve en meer conservatieve linkse kiezers. Die moeten hun oude meningsverschillen over zaken als asiel, Europa en de ‘wokebeweging’ terzijde schuiven voor een hoger doel: een linkse premier met een linkse economische agenda en een ambitieus klimaatbeleid.
De aantrekkingskracht van Omtzigt is een gevaar voor die strategie. De econometrist wil meer bestaanszekerheid voor lagere inkomensgroepen en de middenklasse, hekelt de scheve vermogensverdeling in Nederland en keert zich tegen de lobby van het grote bedrijfsleven. Tegelijkertijd is hij kritisch over de EU en staat hij open voor een strenger asielbeleid.
Die cocktail van plannen is samen met voorstellen voor een beter bestuur mogelijk ook aantrekkelijk voor een deel van het linkse electoraat. Een recente peiling van I&O suggereert dat een kwart van de potentiële GroenLinks/PvdA-kiezers naar Omtzigt kan overstappen.
Veel zeggen zulke onderzoeken nog niet. Omtzigt moet nog tal van hordes nemen met zijn nieuwe partij, maar helemaal gerust zullen zijn rivalen er niet op zijn. Met Omtzigt op het toneel groeit de onvoorspelbaarheid en daarmee de kans op politieke aardverschuivingen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden