N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Picasso Lyceum in Zoetermeer De introductie van een nieuw schoolplan in Zoetermeer zorgt voor veel consternatie. Vijftien van de zestig leraren vertrokken. Steen des aanstoots: verkorte klassikale lesinstructies van een halfuur – ook voor de examenvakken.
Leraren die bij bosjes tegelijk vertrekken. Een medezeggenschapsraad (MR) die het schoolbestuur voor de Geschillencommissie sleept. Onderwijsexperts die zich grote zorgen maken. En de Onderwijsinspectie die zegt de zaak te volgen en inmiddels begonnen is „informatie te verzamelen”.
Er zijn lokale onderwijsvernieuwingen geweest die minder ophef veroorzaakten. Zo niet de introductie van het nieuwe schoolplan waarmee het Picasso Lyceum in Zoetermeer deze week het nieuwe schoolseizoen is begonnen. Vijftien van de zestig leraren vertrokken deze zomer, mede als reactie op het plan. De MR trok succesvol ten strijde tegen het bestuur bij de Geschillencommissie, maar heeft inmiddels geen leraar meer als lid. Experts van het ‘RED-Team Onderwijs’, een zelfbenoemd landelijk collectief van kritische onderwijsdeskundigen, waarschuwen voor een „schadelijke ontwikkeling voor de kwaliteit van een door lerarentekorten geplaagd onderwijsveld”. En de Algemene Onderwijsbond (AOb) vraagt opnieuw aandacht voor de autonomie van de professionele leerkracht tegenover dominant opererende schoolbesturen.
Steen des aanstoots in de vernieuwing: de overgang van een 60-minutenrooster naar instructie van een halfuur per les per week, ook voor de examenvakken, en het – volgens personeel – gebrek aan goed overleg daarover. Het schoolbestuur van onderwijskoepel Lucas Onderwijs „drukte het plan door”, zeggen de critici. „Nee, het nieuwe schoolplan was juist het resultaat van twee jaar breed, zorgvuldig en langdurig overleg met leraren en leerlingen”, zegt communicatie-adviseur Sanderijn van Holten die namens Lucas Onderwijs en het Picasso Lyceum hierover het woord voert.
Met bijna negentig scholen en ‘expertisecentra’ voor basis-, voortgezet en speciaal onderwijs is Lucas Onderwijs een grote onderwijsaanbieder in de regio Haaglanden. In 2020 nam de Haagse koepel een aantal Zoetermeerse scholen over die in financiële nood verkeerden of die te kampen hadden met sterk teruglopende leerlingaantallen zoals het Picasso (van meer dan 1.100 in 2018 naar iets meer dan 800 in het afgelopen schooljaar). De overname door Lucas, en bijna 3 miljoen subsidie van de gemeente, gaven de betrokken scholen ademruimte, ook Picasso. Het schoolbestuur gebruikte die om het onderwijs van de school verder te vernieuwen.
Hoe kun je nu een examenvak geven in een halfuur lestijd per week?
Oud-leraar op Picasso Lyceum verklaart zijn vertrek tegen Omroep West
De tweejarige, gedifferentieerde (mavo/havo-, havo/vwo-)brugklas is met ingang van dit nieuwe schooljaar uitgebouwd naar drie jaar, een plan waarvoor extra geld vanuit Den Haag werd aangevraagd. Alle leerlingen krijgen een halfuur instructie van hun leerkracht, gevolgd door variërende tijden op bijvoorbeeld een ‘leerplein’ voor het zelfstandig of in groepsverband werken (een activiteit die eerder in de 60-minutenaanpak zat). Dit gebeurt ook onder leiding van vakleerkrachten – en een onderwijsassistent. In deze begeleidende fase van de lestijd is één leerkracht voor 25 tot 30 leerlingen beschikbaar, aldus Van Holten.
Het al bestaande vakoverstijgende programma Connect – met extra aandacht voor taal, rekenen en burgerschap – is uitgebouwd, eveneens beloond met Haagse subsidie. Connect leert de leerlingen vanuit verschillende perspectieven vragen te stellen over de lesstof, die te begrijpen en toe te passen. Daarnaast werd het ‘toetsarme’ karakter van de school voortgezet – Picasso test minder dan veel andere scholen.
„Leidende gedachte bij dit alles”, vertelt woordvoerder Van Holten „was een antwoord te formuleren op de toegenomen stress onder leerlingen, bijvoorbeeld door de hoge toetsdruk. Ook willen we hun motivatie met aansprekend onderwijs versterken en de groeiende ongelijkheid in het onderwijs bestrijden. Dat laatste is ook voor het ministerie een belangrijk beleidsdoel.”
Met financiële problemen of bestrijding van lerarentekorten heeft de innovatie volgens haar niets te maken. „Het Picasso is juist financieel gezond en is dat altijd geweest”, zegt ze. „Het gaat ons om de leerlingen zelf.”
Daarnaast maakte het gelijk getrokken lesurenrooster het voor leraren gemakkelijker om samen te overleggen over ontwikkeling van nieuwe lesaanpakken. „De leerkrachten hebben in het nieuwe rooster nauwelijks of geen tussenuren meer”, aldus Van Holten. „Daardoor kunnen ze nu een heel dagdeel vrijmaken om met elkaar te overleggen over onderwijsontwikkeling. De uren die daarvoor nu in de cao zijn vrijgemaakt, kunnen zo daadwerkelijk worden benut.”
Maar een intern stuk waarover NRC beschikt, wekt een tegenovergestelde indruk: dat de hele operatie niet zozeer voor leerlingen is bedoeld, maar vooral de financiële en organisatorische continuïteit van de school dient. In het intern verslag van de zitting voor de Geschillencommissie over de kwestie staat: „Omdat de school al enige jaren een krimpende instroom vertoont, heeft het bevoegd gezag in 2022 met de schoolleiding een ontwikkelopgave voor de school geformuleerd. Hierbij zou volgens het bevoegd gezag het onderwijsconcept zodanig moeten worden doorontwikkeld, dat betaalbaarheid, organiseerbaarheid van het onderwijs, en daarmee de continuïteit van de school zouden worden gewaarborgd. Dit aangepaste model zou het schooljaar 2023-2024 van start moeten gaan.”
Verderop in het verslag wordt gesproken van een subsidie van 1,1 miljoen euro voor vakoverstijgend onderwijs (Connect). „De MR moet hiermee volgens het bevoegd gezag voor 31 januari 2023 instemmen anders loopt de school deze, door de minister voor Primair en Voortgezet onderwijs te verstrekken, subsidie ter grootte van 1,1 miljoen euro, mis.”
Wanneer NRC de woordvoerder van het Lucas Onderwijs op deze teksten wijst, mailt ze terug: „De onderwijskundige visie is leidend. Betaalbaarheid en continuïteit zijn belangrijke randvoorwaarden.”
De Geschillencommissie gaf de MR eerder dit jaar gelijk. Maar de schoolleiding zette haar plannen door, na toezeggingen aan het personeel over enkele aanpassingen. Veel leraren trokken hun conclusies en vertrokken. „Hoe kun je nu een examenvak geven in een halfuur lestijd per week?”, citeerde Omroep West een van de vijftien vertrokken leraren.
Woordvoerder Van Holten bevestigt het aantal van vijftien (een kwart van het lerarencorps), maar zegt erbij: „Er vertrekken wel meer leraren aan het eind van het schooljaar, dat kan om heel verschillende redenen zijn, ook van persoonlijke aard.” Ze wijst erop dat de vernieuwing „juist ook nieuwe leerkrachten heeft aangetrokken die nieuwsgierig zijn naar wat er bij ons gaat gebeuren. We hebben momenteel nauwelijks vacatures. Zo vraagt de school volgens haar momenteel alleen een docent wiskunde en een examensecretaris. Ook de aanmeldingen zitten stevig in de lift, aldus Van Holten: van 98 vorig jaar naar 176 dit jaar.
Specialisten in het onderwijsveld volgden de ontwikkelingen in Zoetermeer evenwel met groeiende zorg. Theo Witte, vakdidacticus en voorzitter van het eerder genoemde RED-Team, zegt: „Op dit moment zijn er meer scholen die vanwege personeelstekorten overschakelen van bijvoorbeeld een 50-minutenrooster naar een 30-minutenrooster. Dat is rampzalig voor de kwaliteit van het onderwijs en de werkdruk van docenten.” Het werk versnippert, de effectiviteit van het onderwijs neemt af, zegt hij. „Ik ken een school in een grote stad die er inmiddels van terugkomen is nadat de examenresultaten hard achteruit bleken te gaan.”
Jan Drentje, rector van het Deltion Sprint Lyceum (vavo-onderwijs) in Zwolle en lid van het RED-Team, ziet het benadrukken van zelfredzaamheid van scholieren als een goed klinkende marketingtool voor scholen die steeds harder moeten strijden om nieuwe leerlingen. Drentje: „Ouders en veel leerlingen vinden dat altijd aantrekkelijk klinken: zelf leren, ruimte voor het talent van mijn kind, et cetera. Maar uiteindelijk leert datzelfde kind veel minder dan tijdens de instructie in lessen van 50 minuten.”
In een blog over hetzelfde onderwerp noemde Drentje lesduurverkorting „oplichterij, want de druk op de les, leraar en leerlingen neemt juist toe”. Wat blijft er immers over van een lesuur, schrijft Drentje. „De leerlingen komen binnen, je maakt een praatje, er is iets wat aandacht vraagt. De wereld staat in brand. Een lesuur begint niet precies op het roosteruur en eindigt ook niet op de minuut. Van de 40 minuten blijven er 30-35 over.”
Lucas Onderwijs bestrijdt juist dat een onderwijsinstructie van 30 minuten minder effectief is, zeker als die wordt gevolgd door een degelijke follow-up. Communicatieadviseur Van Holten: „De leerlingen krijgen na de lesinstructie t Source: NRC