Het schooljaar is begonnen en dat betekent dat ik weer volop mailtjes ontvang van leerkrachten met goede voornemens die vragen om gratis boeken. Zij doen dat zonder uitzondering met heel veel enthousiasme. De gratis boeken waar zij mij om vragen worden dan ook ingezet voor het goede doel: ‘Hopelijk slaan we zo twee vliegen in een klap: het leesniveau omhoog en het belangrijkste, leesplezier!!’ En: ‘Wij hopen zo ons leesonderwijs een flinke boost te geven!!’
Omdat samenlezen momenteel zo in trek is, vragen ze tegenwoordig zelfs om dertig stuks van dezelfde titel. ‘Het geeft niet als ze licht beschadigd zijn.’
Over de auteur
Janneke Schotveld is kinderboekenschrijver. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De motivatie achter deze mailtjes kan ik van harte onderschrijven. Het leesonderwijs heeft een boost nodig, niet alleen vanwege het leesniveau dat al jaren te wensen overlaat en kinderen met gebrekkige leesvaardigheid de maatschappij inslingert, met alle gevolgen van dien. Maar ook omdat leerkrachten die verzuimen kinderen kennis te laten maken met boeken, die kinderen zwaar tekort doen. Of, zoals schrijver Sjoerd Kuyper het zo mooi verwoordde: wie van kinderen houdt, bekommert zich om het gewicht van hun ziel.
Maar, en dat wordt nogal eens vergeten, die boeken moeten ook worden geschreven. Er hangt een air van romantiek rond het schrijven van kinderboeken. Maar in werkelijkheid kost het bloed, zweet, tranen en vooral heel veel tijd. Van een echte schrijver, die ’s morgens een boterham (of twee) en een kopje koffie (of vijf) nodig heeft om op gang te komen en genoemde zaken gewoon in de winkel moet kopen. En die schrijver woont ook ergens, en die heeft soms kinderen -en opvallend vaak ook poezen- die elke dag eten willen.
Kinderboeken schrijven is geen hobby voor de gestolen uurtjes, maar iets waar de meeste schrijvers een groot deel van de week mee bezig zijn. En dat is te merken: er is momenteel nogal wat om je voor te schamen in Nederland, maar de jeugdliteratuur is daarop een schitterende uitzondering. Er zijn zoveel goede boeken, in alle denkbare genres.
Er kan op iedere basisschool met gemak elke dag uit boeken worden voorlezen die ertoe doen. Bovendien doen (voor)lezende leerkrachten niet alleen de kinderen, maar ook zichzelf een plezier. Want wat er ook speelt bij de kinderen thuis, of onderling: als je met de hele klas in een verhaal duikt word je even samen één. Het doet wonderen voor de groepscohesie. Ik heb dat in de twaalf jaar die ik voor de klas heb gestaan zelf ervaren. Het effect is er binnen twee weken, gegarandeerd.
Je kunt verhalen voorlezen om gewoon lekker samen in te verdwijnen, je kunt verhalen voorlezen die aansluiten bij wat sommige kinderen thuis meemaken, bijvoorbeeld over een scheiding of een overleden dierbare. Je kunt verhalen lezen die passen bij de onderwerpen van andere vakken op dat moment, je kunt verhalen lezen over andere tijden in verleden en toekomst. Je kunt verhalen lezen om de wereld van de kinderen te vergroten, zodat ze volwassenen worden die zich kunnen inleven in een ander.
Want wie leest, leert zichzelf en anderen kennen, zoals pleitbezorger Aleid Truijens in haar column van 14 augustus voor de zoveelste keer (niet opgeven, Aleid!) schreef.
Maar hoe vind je die dan, die verhalen? Idealiter wéét je dat natuurlijk, want geleerd op de pabo. Wat? O.
En dit is waarom leerkrachten in deze eerste weken van het nieuwe schooljaar niet de makers van reken-, aardrijkskunde en geschiedenis methodes vragen om gratis materiaal. ‘Want we willen het rekenonderwijs een boost geven!’
Jeugdliteratuur is op de pabo (er zijn geweldige uitzonderingen) nog steeds een ondergeschoven kindje en in de portemonnee van schoolbesturen ook. De leerkrachten en leesconsulenten die mij mailen zijn zoals gezegd zonder uitzondering enthousiast. Maar de zin ‘Helaas hebben wij hier momenteel de financiële middelen niet voor’ kan ik niet meer lezen zonder een kreet van frustratie waar de kat van door het kattenluik vlucht.
Natuurlijk zijn die financiële middelen er wel, maar het idee dat kinderboeken beschikbaar moeten zijn zonder daarvoor te betalen, zit diep. Daarom is het ook jarenlang normaal gevonden dat schoolbibliotheken geen leengeld af hoefden te dragen. Daar is pas vorig jaar, na héél veel moeite van makers en inzet van de Auteursbond, verandering in gekomen.
Een bakker om gratis volkoren bolletjes vragen omdat het zo goed is voor kinderen zal niemand in zijn/haar/hen hoofd halen, een zweminstructeur vragen of de klas gratis les mag om diezelfde reden klinkt ronduit absurd. Maar alle alarmerende rapporten over de leesvaardigheid van Nederlandse kinderen ten spijt, is het aanschaffen van kinderboeken geen vast budget waard.
Maar kinderen die achterblijven in leesvaardigheid, technisch en vanwege het lichte gewicht van hun ziel — die laten we net zo goed verzuipen.
Daarom doe ik aan het begin van dit verse schooljaar graag de volgende oproep aan alle pabo- en basisschooldirecteuren: zet het leesonderwijs hoog op de prioriteitenlijst en geef er geld aan uit. Beloon het enthousiasme van leerkrachten en leesconsulenten die de kar willen trekken met een middag kinderboekwinkel en laat ze mooie boeken uitkiezen voor zichzelf en hun collega’s om vervolgens dit hele schooljaar elke dag uit voor te lezen. Want mijn boeken gratis weggeven, daar heb ik helaas de financiële middelen niet voor.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden