Met een klein clubje mensen en weinig geld stampte stemmenkanon Pieter Omtzigt de afgelopen maanden zijn eigen politieke partij uit de grond. Bijna niemand wist ervan en nu worden ze in potentie de grootste van Nederland. ‘Er rust een grote verantwoordelijkheid op onze schouders.’
Het moment dat Pieter Omtzigt zich realiseert ‘nu moeten we écht vol aan de bak’ is vrijdagavond 7 juli rond 20.00 uur. Het is het moment dat Mark Rutte aankondigt dat zijn vierde kabinet is gevallen.
Tot dan toe heeft Omtzigt (49) het definitieve besluit om een eigen partij te beginnen telkens voor zich uit geschoven. Ná de zomer zou hij de knoop doorhakken, als hij zijn hoofd heeft leeggemaakt en thuis met zijn vrouw Ayfer heeft gesproken. Door de onverwachte kabinetsval verandert alles.
Diezelfde vrijdagavond heeft hij telefonisch contact met een paar leden van zijn kernteam, ofwel zijn politieke vrienden: Nicolien van Vroonhoven, Welmoed Vlieger, Maartje Stahlie, Matthijs Punter en Hein Pieper – over wie later meer. Eerst blazen ze stoom af: wat is hier in hemelsnaam gebeurd? Later, in het weekend, wordt uitgesproken: het is nu of nooit.
Maandagochtend 10 juli rond 10.20 uur wordt dat gevoel nog sterker. Op dat tijdstip zendt Mark Rutte nóg een kleine schokgolf door Nederland, door na dertien jaar premierschap zijn vertrek uit de politiek aan te kondigen. En binnen een tijdsbestek van een paar uur maken ook Omtzigts andere politieke plaaggeesten bekend dat ze het Binnenhof gaan verlaten: CDA-leider Wopke Hoekstra en CDA-fractievoorzitter Pieter Heerma.
Een enorme opluchting maakt zich van Omtzigt meester, er is zichtbaar een last van zijn schouders gevallen. Of hij de sprong nu gaat wagen met zijn eigen partij? ‘Waarom vraag je dat?’, zegt hij plagerig. Maar hij antwoordt nog niet. Zijn houding lijkt wel zelfverzekerder sinds die dag. Omtzigt heeft het overleefd, ze hebben hem niet klein gekregen.
Toch lijkt de stress even toe te slaan. Tijdens de schorsing van het Kamerdebat over de val van het kabinet op maandag 10 juli, duikt Omtzigt weg als fotografen hem willen vastleggen. PvdA-leider Attje Kuiken, met wie hij aan het praten is, roept hem bezorgd na: ‘Pieter, gaat het wel?’ Op de vraag of hij er mentaal wel klaar voor is om mee te doen met de verkiezingen, zegt Omtzigt daarna echter zelfverzekerd: ‘Je zag mij net volgens mij toch prima achter het spreekgestoelte staan? Het gaat goed met mij.’
Tegelijkertijd zal Omtzigt een van de eersten zijn om toe te geven dat dit niet vanzelfsprekend is. Twee zomers geleden zat hij nog met een burn-out thuis, een periode waarin hij nauwelijks met rust werd gelaten. Bij zijn terugkeer op het Binnenhof, in september 2021, schreeuwde hij bijna huilend tegen journalisten: ‘Laat me met rust!’ Omtzigt zegt daar inmiddels over: ‘Iedereen had die dag maar één vraag: of ik een eigen partij wilde oprichten. Ik werd er gek van. Het enige wat ik toen wilde, was gewoon parttime weer aan het werk en een kop koffie.’
Inmiddels is hij wél klaar voor een antwoord op die ene vraag en zit hij, ook volgens zijn medewerkers, goed in zijn vel. De afgelopen weken heeft hij zich deels teruggetrokken in Enschede om, wandelend in de natuur, een van de grootste beslissingen in zijn politieke carrière te nemen.
‘Mijn intrinsieke gevoel is dat ik iets wil veranderen in Nederland’, zegt Omtzigt. Maar de gedachte beangstigt hem soms ook nu de mogelijkheid zo nadrukkelijk op tafel ligt. Volgens de meest recente peilingen van I&O Research zou hij een ongekende 46 zetels scoren. Dat zijn een hoop verwachtingen op zijn schouders.
Het is precies de reden dat hij koudwatervrees krijgt op zondag 30 juli. De volgende dag is het eigenlijk de bedoeling om naar de notaris te gaan om zijn partij formeel op te richten. Maar Omtzigt aarzelt op het laatste moment. Is de partijstructuur wel stabiel genoeg? Hebben ze wel de juiste mensen in huis? Als persoon die anderen jarenlang de maat heeft genomen, neemt hij simpelweg geen genoegen met een zesje. Alles moet kloppen: van het verkiezingsprogramma tot aan de kandidatenlijst.
En dat gevoel, dat alles klopt, is er nog niet, besluit hij die middag met een groepje politieke vrienden bij hem thuis in Enschede. Hij wil meer tijd. ‘Het nemen van een doordacht besluit en uitstippelen van een pad kost meer tijd dan gedacht’, meldt Omtzigt twee dagen later op het sociale mediaplatform X (voorheen twitter). ‘Ik ga eerst op vakantie met mijn gezin en koppel even helemaal af.’
Wat hem het vertrouwen heeft gegeven om nu de knoop door te hakken, is de maandenlange voorbereiding met een klein kernteam. Bijna niemand weet dat Omtzigt al langdurig bezig is met een groepje van vijf politieke vrienden om de fundamenten te leggen voor zijn eigen beweging. Dat team denkt niet alleen organisatorisch met hem mee, maar scherpt ook zijn gedachten over een nieuw inhoudelijk verhaal voor Nederland. Waar willen we zijn over tien, twintig of dertig jaar?
Zijn belangrijkste verkiezingsthema’s staan al wel vast: bestaanszekerheid voor iedereen, een betrouwbare overheid en verstandige internationale samenwerking. Maar de standpunten op die onderwerpen moeten concreter, vindt Omtzigt. Zijn hoofd beleidszaken, Welmoed Vlieger, begeleidt daarom al maandenlang zes ‘expertgroepen’ waarin hoogleraren en ervaringsdeskundigen meedenken over oplossingen voor de maatschappelijke problemen waar Nederland mee kampt.
‘Pieter zal nooit uit de losse heup schieten’, zegt Omtzigts woordvoerder Nicolien van Vroonhoven over deze werkwijze. ‘Alles moet worden onderbouwd, beargumenteerd.’
Aanvankelijk is het de bedoeling dat alle werkgroepen eind 2023 met hun resultaten komen, waarop Omtzigt telkens weer terug zal kunnen vallen: hier werken we naartoe. Pas daarna wil hij de juiste kandidaat-Kamerleden erbij vragen. Een logische volgorde, in de wereld van Omtzigt, want hoe kun je nou een huis bouwen als het fundament niet goed is?
Maar door de plotselinge val van het kabinet is alles in een stroomversnelling gekomen. Uiterlijk op maandag 28 augustus moet zijn nieuwe partij ingeschreven staan bij de Kiesraad. Zijn team zet alles op alles om voor die tijd ook al een verkiezingsprogramma op hoofdpunten af te hebben, opdat toekomstige kandidaten weten waar ze ‘ja’ tegen zeggen. Bijna gelijktijdig moeten die kandidaten ook worden gepolst.
Het is een race tegen de klok. Om alle deadlines te halen spreken Omtzigts overleggroepjes elkaar ineens meerdere keren per week, terwijl die frequentie eerder misschien eens per maand was. Zijn maatje van het eerste uur, Van Vroonhoven, is op donderdag 13 juli nog optimistisch dat ze het gaan halen: ‘We zijn al een heel eind op streek!’
Het aantal mensen dat op dagelijkse basis met Omtzigt meedenkt is noodgedwongen klein. Een afgesplitst Kamerlid krijgt geld om ongeveer anderhalve medewerker te betalen. ‘Onredelijk weinig’, vindt Omtzigt. Een gekozen eenmansfractie, zoals Caroline van der Plas, krijgt het viervoudige.
‘We varen dus uit nood voor een groot deel op een legertje van vrijwilligers en stagiairs’, zegt Van Vroonhoven in juni in het krappe fractiekamertje op de zesde verdieping van het Tweede Kamergebouw. Van Vroonhoven had ooit zelf een goedbetaalde baan als beleidsmedewerker van Jan Peter Balkenende en werkte daarna van 2002 tot 2010 als CDA-Kamerlid veel samen met Omtzigt. Het was Van Vroonhoven die Omtzigt ooit op een congres introduceerde bij toenmalig premier Balkenende. Toen zij vorig jaar terugkwam uit Australië stond zij Omtzigt aanvankelijk kosteloos fulltime bij. Inmiddels krijgt ze twee dagen betaald uit zijn krappe budget.
Van Vroonhoven is nu wat je zou kunnen noemen ‘de politieke rechterhand’ van Omtzigt. Elke donderdag bepalen zij en Omtzigt samen met persoonlijk medewerker Maartje Stahlie aan welke Kamerdebatten ze deelnemen. Van Vroonhoven en Stahlie denken ook samen mee over Omtzigts inhoudelijke inbreng. Stahlie is de enige kracht die fulltime wordt betaald.
Verder zitten in het krappe fractiekamertje van Omtzigt ook drie recent afgestudeerden en stagiairs. Op iets meer afstand zitten externe adviseurs zoals (oud-)CDA’er Hein Pieper en Matthijs Punter, ook onbetaald, die in het oosten van het land de stichting voor donaties aan Omtzigt runnen. Zij denken ook mee over de langetermijnvisie.
Zeker is ook dat er mensen zijn met wie Omtzigt níet wil samenwerken binnen een partij. Zo maakt hij half juli bekend niet met de BBB te willen. Hij kan het op persoonlijk vlak wel goed vinden met Caroline van der Plas. Ze schuiven soms bij elkaar aan in het Tweede Kamerrestaurant, maar inhoudelijk denken ze te verschillend over zaken om één partij te vormen.
Van Vroonhoven wijst er bijvoorbeeld op dat Omtzigt ‘niks heeft met de bio-industrie’ en op het gebied van dierenwelzijn soms juist meestemt met de Partij voor de Dieren. Omtzigt zoekt graag breed de samenwerking: van de SP tot Volt en JA21. De afgelopen jaren schreef hij met tien verschillende partijen nieuwe beleidsvoorstellen.
Tegen het einde van Omtzigts vakantie, begint Team Omtzigt zich steeds meer klaar te voelen voor de lange mars richting 22 november. ‘Maar ik wil benadrukken dat het mij niet om de macht gaat’, zegt Omtzigt eind juni al op zijn werkkamer. ‘Anders had ik in een eerder stadium bijvoorbeeld wel het aanbod om staatssecretaris van Financiën te worden geaccepteerd.’ Waar het bij hem wel om draait? Het gevoel dat er iets moet veranderen in de wijze waarop Nederland m Source: Volkskrant