Omtzigts belangrijkste doel is de onafhankelijke, controlerende positie van de Tweede Kamer ten opzichte van de regering te verbeteren. Daarbij past de invoering van een nieuw, regionaler kiesstelsel. Die wens koesterde hij al als CDA-Kamerlid en hij kreeg er in die partij ook de handen voor op elkaar. Bij de vorige verkiezingen namen de christendemocraten het plan-Omtzigt op in hun verkiezingsprogramma.
Omtzigt wil ‘meer authentieke volksvertegenwoordigers met stevige wortels in de eigen regio of stad’, zei hij er eerder over. De Randstad is nu in hoge mate oververtegenwoordigd in het parlement. Dat blijft niet zonder gevolgen, is Omtzigts overtuiging. ‘Als er aardbevingen in Amsterdam waren geweest en niet in Groningen, was het herstel sneller gegaan.’
Hij stelt voor 125 van de 150 Kamerleden voortaan op regionaal niveau te laten kiezen. De overige 25 gaan nog wel via landelijke lijsten. Nederland wordt dan opgedeeld in provinciale kiesdistricten. Ieder district heeft een vast aantal Kamerzetels te verdelen, afhankelijk van het bevolkingstal. Dunbevolkte provincies krijgen er vier, de drukste provincies 25. Regionale kandidaten voeren dus campagne voor de stem van de kiezers in hun eigen regio.
Dan zijn er nog 25 Kamerzetels over. Die worden verdeeld over partijen die het in veel provincies ‘net niet redden, zodat het stelsel uiteindelijk toch leidt tot evenredige vertegenwoordiging’.
Het grote voordeel van zo’n systeem is volgens Omtzigt dat Kamerleden zich automatisch meer zullen richten op hun eigen regio. ‘Het betekent dat niet meer de centrale partijen bepalen wie er in de Kamer komt, maar dat de politici dat mandaat rechtstreeks bij de kiezers ophalen.’
Hij put daarbij uit eigen ervaring. Nadat het CDA hem jaren geleden afvoerde van de lijst, kwam hij toch in de Kamer na een voorkeurscampagne in Overijssel. Dat bezorgde hem een eigen mandaat. ‘Sinds ik dat heb gedaan, heb ik meer vrijheid om te opereren zoals ik heb gedaan.’
In Denemarken hebben ze al een dergelijk kiesstelsel, in Zweden is het in de maak. Dat spreekt Omtzigt aan. ‘Nu is het van belang hoog in de pikorde van de eigen partij te staan om hoog op de lijst te komen. In zo’n regionaal stelsel zal meer worden gekeken wie goed is geweest voor zijn kiezers.’
In reactie op het CDA-plan merkte politicoloog Tom van der Meer van de Universiteit van Amsterdam in 2020 op dat het stelsel niet alleen voordelen heeft: ‘Het dwingt alle kiezers tot het uitbrengen van een regionale voorkeursstem. Dat gaat ten koste van de mogelijkheid om een andersoortige voorkeursstem uit te brengen, bijvoorbeeld op basis van de waardering voor een politicus, of diens expertise, geslacht, beroepssector, migratie-achtergrond, of activisme’, aldus Van der Meer in zijn analyse.
‘Het gevolg daarvan is dat het tamelijk lastig wordt om een stem uit te brengen op dat ene Kamerlid dat u zo goed vindt en in wie u zich zo goed in herkent, omdat die niet in uw district kandidaat is. Het CDA kan in dat licht denken aan een type-Omtzigt, bijvoorbeeld. Of een type-Mona Keijzer. Regionale kandidaten met een nationale herkenbaarheid en achterban.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden