Fijnstof die vrijkomt bij natuurbranden ademen we in en kan op verschillende plekken in ons lichaam schade toebrengen. "Het vergroot de kans op astma-aanvallen, benauwdheid en hoesten", zegt een woordvoerder van het Longfonds. Daarnaast vergroot fijnstof het risico op een hartaanval of beroerte. Ook verzwakt het immuunsysteem erdoor, wat de kans op infecties vergroot.
In Nederland zijn er deze zomer (nog) geen grote natuurbranden geweest. Maar dat wil niet zeggen dat wij de effecten van de branden in onder meer Frankrijk en Spanje niet kunnen gaan ervaren.
"We weten dat fijnstof zich een paar 100 kilometer kan verplaatsen, afhankelijk van de wind. Zo is ongeveer de helft van het fijnstof in Nederland afkomstig uit buurlanden", zegt Ulrike Gehring, universitair hoofddocent aan de Universiteit Utrecht. Zij onderzoekt de effecten van milieufactoren waaronder luchtvervuiling op de gezondheid.
"Het is dus niet ondenkbaar dat wij last hebben van de branden in andere Europese landen." Maar zolang de natuurbranden niet dichterbij komen, zal dat volgens Gehring nu nog meevallen of niet aan de hand zijn.
Hoe schadelijk de rook is, is afhankelijk van je leeftijd, de afstand tot het vuur, de hoeveelheid ingeademde rook en het materiaal dat brandt, zeggen wetenschappers in National Geographic. Het maakt dus uit of er bomen of gras in de fik staat en of er huizen of dieren verbranden. Daarnaast maakt het ook nog uit hoe oud de rook is en hoe heet het vuur is.
Maar waarom zijn natuurbranden zo schadelijk? Hoewel onze hersenen goed beschermd zijn door de zogenoemde bloed-breinbarrière, komen rookdeeltjes toch in ons brein en de rest van ons lichaam terecht.
Dat kan via drie wegen. Via zuurstofrijk bloed van de longen naar het hoofd als we rook inademen, via de reukzenuw, of als rook een ontstekingsreactie veroorzaakt die overslaat van de longen naar de hersenen.
Op de korte termijn kan blootstelling aan fijnstof problemen opleveren. "Uit onderzoek uit de Verenigde Staten blijkt dat mensen die vlak bij een natuurbrand waren, in de uren en dagen daarna slechter presteren op geheugen- en concentratietesten", vertelt Gehring.
Maar mogelijk worden de hersenen ook voor langere tijd aangetast door de rookdeeltjes. Zo kan de opbouw van cellen verstoord raken en het zenuwstelsel gaan ontsteken. Ook sterven hersencellen af en worden verbindingen in het brein verbroken of verstoord. Daardoor kunnen we bepaalde herinneringen soms niet meer goed terughalen.
Het inademen van vervuilde lucht verhoogt de kans op dementie en depressie. "Kinderen van wie de moeder meer fijnstof hebben ingeademd tijdens de zwangerschap, hebben meer kans op ADHD, autisme en een lager IQ", legt Gehring uit. Hoewel meer onderzoek nodig is, waarschuwen de wetenschappers ook bij natuurbranden voor deze gevolgen.
Fijnstof wordt ook wel PM2.5 genoemd. Het zijn kleine deeltjes met een diameter van minder dan 2,5 micrometer en daarmee is fijnstof niet zichtbaar. Fijnstof komt vrij zoals bij verbrandingsprocessen bij bosbranden, maar ook in de industrie en het verkeer. Via de uitstoot van ammoniak in de veehouderij komt ook fijnstof vrij.
"Mensen die langdurig zijn blootgesteld aan fijnstof hebben een hogere kans op longziektes zoals astma, COPD en longkanker", zegt Gehring.
Uit een onderzoek naar de effecten van natuurbranden in de Verenigde Staten in 2017 bleek dat mensen die in de buurt van de brandhaard woonden na twee maanden geen longklachten hadden, maar een jaar later was de longfunctie flink afgenomen.
Naast de longfunctie neemt vaak ook de immuunfunctie af. En die kan lange tijd laag blijven. Zo hadden apen die waren blootgesteld aan natuurbranden vijftien jaar later nog steeds een verzwakte weerstand, blijkt uit onderzoek. Ook hadden zij een kleiner longvolume en meer stresshormonen.
Om het risico te verminderen is het altijd goed om de luchtkwaliteit te controleren. "Daar zijn genoeg apps voor", zeggen wetenschappers. Als er een keer een natuurbrand in je omgeving is, is de luchtkwaliteit veel slechter dan normaal.
"Ga vooral niet buiten sporten op dagen en tijdstippen waarop de luchtkwaliteit slecht is of in een gebied waar natuurbranden zijn. Als je je inspant, adem je dieper in waardoor je meer vervuilde deeltjes inademt", zegt Gehring.
Wetenschappers pleiten dan ook voor betere informatie over de gezondheidseffecten van rook en luchtvervuiling. "Vooral nu de intensiteit van natuurbranden toeneemt en in de toekomst vaker voor zullen komen vanwege klimaatverandering."
Log in of registreer gratis op NU.nl en krijg toegang tot extra artikelen
Source: Nu.nl algemeen