Als het om een racistisch verleden gaat, zijn vergoedingen voor aangedaan leed omstreden. Terwijl ze extreem rationeel zijn, vindt Nikole Hannah-Jones. ‘Excuses zonder geld zijn loze excuses.’
De serie van de Volkskrant over wat de auto over ons zegt, voerde deze week langs sundown towns, Amerikaanse dorpen en steden waar de zwarte bevolking decennia geleden onder dreiging van geweld is weggejaagd. Vervolgens werden ze alleen overdag toegelaten, om te werken in banen die de witte inwoners meestal niet wilden doen.
Bij die verdrijvingen zijn eigendomsrechten geschonden. Neem het voorbeeld van zwarte inwoners die in 1919 halsoverkop moesten vluchten uit Corbin. Zij verloren hun baan, hun woning en andere eigendommen.
Over de auteur
In Van Kapitaal Belang duikt verslaggever Daan Ballegeer in boeiende en opmerkelijke economische gebeurtenissen.
Moeten er geen herstelbetalingen komen voor de nazaten, vroeg ik aan burgemeester Suzie Rasmus. Die vond zij ‘moreel niet te verdedigen’. De bevolking van Corbin is al relatief arm, het zou de raciale verhoudingen meer kwaad doen dan goed, en bovendien ‘zou je dan iemand geld geven voor iets waar die niet voor heeft gewerkt’.
Een erg ‘naïef en kortzichtig’ standpunt, aldus Wayne Riley, oprichter van het Laurel County African American Heritage Center in het nabijgelegen London, en niet alleen omdat het niet gaat om een vergoeding voor werk, maar wel voor geleden schade. ‘Veel witte mensen hebben in het verleden cheques ontvangen waar ze niet voor hebben gewerkt, omdat het werk werd gedaan door zwarte slaven.’
Volgens Riley zouden herstelbetalingen een geweldige manier zijn om de fouten uit het verleden recht te zetten, maar hij betwijfelt of het ooit zal gebeuren.
Herstelbetalingen zijn een delicaat onderwerp, zowel in de Verenigde Staten als in Europa (leestip: Het Financieele Dagblad maakte deze knappe reeks over het slavernijverleden van Nederland). Hoe compenseer je de nazaten van slachtoffers van slavernij? Wie zijn de rechthebbenden, hoe bereken je de prijs van het aangedane leed, en wie moet deze vergoeding betalen?
Deze vraag stelde ik eind juni aan Nikole Hannah-Jones na haar lezing in Kantina Walhalla in Rotterdam. Zij is als historicus en journalist de drijvende kracht achter The 1619 Project van The New York Times, een uitgebreid onderzoek naar de gevolgen van slavernij voor de hedendaagse Amerikaanse samenleving (lees hier het interview dat collega Maral Noshad Sharifi met haar had).
Hierna volgt het antwoord van Hannah-Jones, dat is bewerkt met het oog op lengte en duidelijkheid.
‘Herstelbetalingen zijn extreem rationeel. Als een samenleving die aan slavernij deed de rijkdom die daaruit voortkwam overdroeg aan witte mensen en witte instellingen, dan is de enige logische remedie dat een deel van deze rijkdom moet worden teruggegeven aan degenen van wie die gestolen is.
‘De opmerking die je dan krijgt, is dat er vandaag de dag niemand meer leeft die mensen tot slaaf heeft gemaakt, en dat er ook niemand meer leeft die tot slaaf is gemaakt. Dat klopt. Maar de regering en de instellingen die dat hebben gedaan, bestaan nog steeds, toch?
‘We moeten ons collectief afvragen waarom het idee van herstelbetalingen een onderbuikreactie uitlokt. Waarom denken we dat dit oneerlijk zou zijn ten opzichte van andere mensen. Herstelbetalingen weerspreken niet dat anderen in de samenleving ook hebben geleden. Natuurlijk hebben ze dat. Het is niet alsof elke witte persoon een gemakkelijk leven heeft gehad.’
Toch is er een wezenlijk verschil. Wat witte mensen niet hebben, komt niet doordat er een hele samenleving is gebouwd om het hen niet te laten hebben, zegt Hanna-Jones. ‘Dat lijden is niet veroorzaakt door expliciet overheidsbeleid tegen hen en degenen die op hen lijken. Herstelbetalingen gaan over die specifieke schade.
‘Herstelbetalingen mogen niet beperkt blijven tot de nazaten van slaafgemaakten. Ze gaan ook over de honderd jaar van apartheid en terreur die daarop volgden. De meeste zwarte Amerikanen kunnen gemakkelijk hun afstamming traceren tot de slavernij. Alleen al door zwart te zijn, werd je in Amerika tot aan de goedkeuring van de burgerrechtenwet in 1968 legaal blootgesteld aan expliciete discriminatie. Als je zwart bent in Amerika, stam je af van mensen die stelselmatig zijn gediscrimineerd.’
Dan de hoogte van de herstelbetalingen. ‘Volgens Sandy Darity, een econoom aan Duke University, moet dat bedrag de raciale vermogenskloof overbruggen. Dat zou neerkomen op ongeveer 140 duizend dollar per persoon, maar andere schattingen zijn vele malen hoger.’
‘We weten dat het simpelweg herverdelen van rijkdom onvoldoende is in een samenleving die ons nog steeds discrimineert op het vlak van leningen, huisvesting, scholen en banen. Herstelbetalingen mogen dus niet het enige zijn, but it’s a fucking start, right?’
In Nederland heeft de regering herstelbetalingen expliciet uitgesloten bij het maken van excuses voor het slavernijverleden. In plaats daarvan heeft het kabinet 200 miljoen euro vrijgemaakt voor een museum en een bewustwordingsfonds dat moet bijdragen aan een beter begrip van het slavernijverleden. Hannah-Jones: ‘Excuses zonder herstel zijn loze excuses.’
Source: Volkskrant