De meeste aandacht rond de augustusraming van het Centraal Planbureau ging deze week naar de armoedecijfers. Meer mensen in acute problemen, meer kinderen ook: dat wil geen kabinet of Tweede Kamer op z’n geweten hebben.
Tegelijkertijd is dat niet de grootste kluif die het bureau richting het Binnenhof wierp. Aangezien de koopkracht zich voor de meeste inkomensgroepen redelijk herstelt, kan de energie worden gericht op specifiek beleid voor groepen waar de klappen vallen. Verlenging van de energietoeslag en extra zorgtoeslag voor de lagere inkomens ligt voor de hand.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
De politieke spanning zit verborgen in de achterliggende boodschap van het CPB: er is reden tot zorg over de schatkist. Voor volgend jaar is er op het eerste oog weinig aan de hand. Het begrotingstekort loopt op, maar blijft met 2,4 procent nog ruim binnen de marge (3 procent) van de Europese afspraken. Dat geldt ook voor de staatsschuld.
Het probleem dient zich aan in de jaren daarna, aangezien de oorzaken – anders dan in de coronacrisis – bepaald niet eenmalig van aard zijn. Het vertrekkende kabinet heeft op de lange termijn voor tientallen miljarden extra aan uitgaven ingeboekt voor het klimaat, de stikstofreductie en defensie. De voortgaande vergrijzing leidt tot stijgende uitgaven aan de AOW. Bovendien blijven de zorgkosten fors groeien. Veel sneller dan de economie, waardoor ze een steeds grotere hap nemen uit de collectieve uitgaven.
Dat zijn geen nieuwe inzichten, maar dankzij de extreem lage rente op overheidsleningen was er jarenlang geen vuiltje aan de lucht. Dat gaat snel veranderen nu de rente oploopt. Eerder rekende het CPB al voor wat er gebeurt als niemand ingrijpt. Bij ongewijzigd beleid en gemiddeld 3 procent rente op de lange termijn – en dat is inmiddels geen exorbitante veronderstelling meer – loopt de staatsschuld in de decennia na 2025 gestaag op richting 150 procent van het bruto binnenlands product. Ter herinnering: de Europese norm voor gezond begrotingsbeleid is 60 procent.
In die voorspelling zitten veel onzekerheden en het is waar dat de norm wankelt. In Brussel waait al een tijdje een milde financiële wind en veel landen staan er slechter voor. Maar dat zou voor Nederland niet uit moeten maken. Zelfs op de korte termijn, al in de komende regeerperiode, moet het kabinet rekening houden met een stijging van de rentelasten tot bijna 15 miljard euro per jaar. Om een idee te krijgen: dat is ruim meer dan we met z’n allen jaarlijks uitgeven aan het basisonderwijs. Een kabinet dat de schuld verder laat oplopen, bijt dus vroeg of laat in z’n eigen staart. Er is simpelweg geen ruimte voor extra uitgaven zonder bezuinigingen of lastenverzwaringen.
Komende week ontwaakt het Binnenhof uit de zomerslaap, om meteen over te schakelen naar de verkiezingscampagne. Het zal veel gaan over de bestuurscultuur, over de uitvoeringsproblemen van de overheid en over de vertrouwenscrisis tussen kiezers en hun bestuurders. Als die bestuurders én hun kiezers intussen maar niet vergeten dat elke financiële keuze vanaf nu ook weer een schaduwzijde heeft. Wie het vertrouwen in de politiek wil herstellen, mag dat niet pas na de verkiezingen verkondigen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden