Voor het eerst in haar 50-jarig bestaan kwam Artsen zonder Grenzen vorig jaar augustus in actie in Nederland. De situatie rond het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel was dermate alarmerend, dat de organisatie zich genoodzaakt zag hulp te bieden.
‘Wij zouden hier niet nodig moeten zijn’, zei directeur Judith Sargentini. Maar dat was wel zo: de Nederlandse overheid kon de noodzakelijke basisgezondheidszorg aan de honderden buitenslapers niet bieden. Koning Willem-Alexander kwam op de laatste dag van de maand persoonlijk poolshoogte nemen.
Na drie weken vertrok Artsen zonder Grenzen weer uit Ter Apel, toen er geen acute noodtoestand meer was. Sargentini deed een klemmende oproep aan het kabinet om nieuwe escalatie te voorkomen.
Dat is tot nu toe gelukt. Daarvoor zijn twee verklaringen. Het aantal asielzoekers blijft achter bij de halfjaarlijkse prognose die staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel en Migratie, VVD) eind april naar de Tweede Kamer stuurde. In Haags jargon: de Meerjaren Productie Prognose (MPP). De inmiddels demissionaire bewindsman voorzag drie scenario’s: een instroom van respectievelijk 49 duizend (minimum), 67 duizend (medio) en 77 duizend asielzoekers (maximum).
De verwachting in het middelste scenario ‘is circa 17.500 personen hoger dan de instroom in het jaar 2022’, schreef Van der Burg. ‘Mede gelet op de (geopolitieke) onzekerheden en de te nemen maatregelen lijkt het scenario met een instroomverwachting van ruim 70 duizend asielzoekers (tussen het medio en maximum in) het meest waarschijnlijk.’
Zover lijkt het dit jaar niet te komen. Immigratiedienst IND kreeg dit eerste half jaar in totaal 20.122 asielverzoeken binnen (eerste en herhaalde aanvragen, plus nareizigers). Dat is nauwelijks hoger dan het eerste half jaar van 2022 (19.956). De dienst meldde vorige maand wel een piek ‘in het doorgaans drukke najaar’ te verwachten. Over heel 2022 kwam het aantal asielverzoeken uit op ruim 48 duizend.
De andere verklaring voor het uitblijven van de schrijnende taferelen van vorige zomer, is dat het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) inmiddels over ruim honderd locaties beschikt voor tijdelijke opvang. Dat is aanzienlijk meer dan vorig jaar rond deze tijd, maar tegelijkertijd is er veel onzekerheid voor de komende maanden. Veel (crisis)noodopvang zal later dit jaar niet meer beschikbaar zijn.
Een woordvoerder van het COA wijst er op dat de instroom maar een van de factoren is in de ‘capaciteitsvraag’ waarvoor de opvang zich gesteld ziet. De trage uitstroom van statushouders (nog altijd 15 duizend in de opvang, van wie 10 duizend langer dan drie maanden), en de lange wachttijden bij de IND spelen net zo goed een rol. In de algemene asielprocedure is de wachttijd voor een eerste gesprek (‘aanmeldgehoor’) nu 18 weken en een tweede gesprek (‘nader gehoor’) volgt dan pas 36 weken later.
Reden voor het COA om voorlopig niet af te wijken van het scenario van Van der Burg, waaruit het destilleerde dat op 1 januari aanstaande 71 duizend opvangplekken nodig zijn. Hoe dan ook heeft Van der Burg de gemeente Westerwolde, waar Ter Apel onder valt, beloofd dat buiten slapen niet meer voor zal komen.
‘Ik ageer al jaren tegen die meerjarenprognose’, zegt Carolus Grütters, verbonden aan het Centrum voor Migratierecht van de Radboud Universiteit Nijmegen. ‘De MPP heeft weinig met de werkelijkheid te maken, maar alles met politiek: welk signaal willen we afgeven? Door de term prognose te gebruiken, worden mensen op het verkeerde been gezet. Die prognose is in de praktijk een waarschuwende vinger.’
Grütters verwijst naar onderzoek van Regioplan uit 2020. Dat bureau concludeerde, in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van Justitie, dat de prognose ‘minder kwetsbaar’ zou zijn als zij door een ‘onafhankelijke kennisinstelling’ wordt opgesteld.
Nu gebeurt dat door de betrokken organisaties in de migratieketen. ‘Het is niet zo vreemd dat er vragen kunnen opkomen over (een schijn van) oneigenlijke beïnvloeding’, stelde Regioplan. ‘Respondenten achten het mogelijk dat ze door politiek wensdenken worden gekleurd.’
Gevraagd of hij met zijn prognose van april bewust een alarmerende waarschuwing wilde laten horen, om iedereen bij de les te houden, zegt Van der Burg: ‘Helemaal niet. Die cijfers worden in de ministerraad vastgesteld. We hebben drie scenario’s neergelegd en net als vorig jaar gekozen voor het middelste scenario, op basis van alle indicaties die we hadden. Italië sloeg begin dit jaar vooral alarmteksten uit, in Soedan gingen heel veel mensen op de vlucht richting Egypte. Dat zien we nog niet terug in de cijfers hier, dus ja, het lijkt mee te vallen.’
Waarop Van der Burg onmiddellijk laat volgen: ‘We moeten echt nog augustus verder afwachten en mijn ambtenaren waarschuwen voor september. Pas daarna ga ik conclusies trekken. Bovendien zien we een verandering van de populatie: veel meer minderjarige alleenstaanden dan reguliere asielzoekers. Onderdak bieden aan deze jongeren geeft weer nieuwe problemen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden